Quan điểm của Đại hội Đảng 11 về phát huy dân chủ, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN (Kỳ 1)
Cập nhật lúc07:50, Thứ Bảy, 07/05/2011 (GMT+7)

Các quan điểm của Đảng về phát huy dân chủ và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN là kết quả của một quá trình đổi mới, phát triển tư duy lý luận của Đảng. Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, cần tiếp tục đổi mới, hoàn thiện để đưa sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước đến thắng lợi.

 

1. Quá trình nhận thức Đảng ta về vấn đề dân chủ và nhà nước pháp quyền XHCN

 

Vấn đề dân chủ và phát huy dân chủ được Đảng ta nhận thức và thực hiện ngày càng đầy đủ và sâu sắc hơn.

 

Trước đổi mới, Đảng ta đã dày công nghiên cứu lý luận và đến Đại hội 4 xác lập quan điểm về chế độ làm chủ tập thể XHCN. Song sự biến đổi của thực tiễn đã và đặt ra nhiều vấn đề mới cần bổ sung, phát triển. Chính vì vậy, trong quá trình đổi mới, đến nay Đảng ta xác định: "Dân chủ XHCN là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước"*(1) .

 

Đảng ta đã tiếp thu, phát triển những giá trị tư tưởng về dân chủ của nhân loại, đặc biệt là quán triệt sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và dân chủ XHCN. Dân chủ XHCN là một hình thức chính trị - Nhà nước thừa nhận quyền tự do, bình đẳng của công dân, xác định nhân dân là chủ thể của quyền lực. Quyền làm chủ của nhân dân được thể chế hóa thành quy định, nguyên tắc tổ chức, vận hành của Nhà nước và thể chế chính trị tạo nên chế độ dân chủ.

 

Nội dung cơ bản của dân chủ XHCN là "tất cả quyền lực thuộc về nhân dân". Đảng ta đã quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất dân chủ XHCN: Dân chủ gắn liền với quyền làm chủ của nhân dân; dân là gốc, dân là chủ và dân làm chủ. Xây dựng nền dân chủ XHCN là một mục tiêu lớn, một nội dung quan trọng của công cuộc xây dựng XHCN ở nước ta.

 

Qua 25 năm đổi mới, Đảng ta đã có những phát triển mới, quan trọng trong nhận thức về dân chủ . Quan niệm về dân chủ được mở rộng. Dân chủ được xem xét nhiều khía cạnh: dân chủ là chế độ chính trị; dân chủ là giá trị; dân chủ là phương thức và nguyên tắc tổ chức xã hội; dân chủ chung đối với xã hội và dân chủ với mỗi cá nhân; dân chủ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Dân chủ phản ánh một bước chuyển từ thể chế chính trị dựa trên áp lực, tuân thủ mệnh lệnh sang thể chế hợp tác, đồng thuận đầy trách nhiệm. Với việc đưa "dân chủ" - một mục tiêu của XHCN, Đảng ta đã quán triệt sâu sắc và hoàn thiện hơn hệ mục tiêu XHCN: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh" *(2) theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đặc biệt dân chủ không chỉ là mục tiêu, mà còn là động lực phát triển nhanh và bền vững của đất nước, vì nó phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác, giải phóng năng lực sáng tạo của con người.

 

 Dân chủ XHCN phải tiếp thu và phát triển các giá trị nhân loại về dân chủ , trong đó có dân chủ tư sản. Đây là một vấn đề rất quan trọng, vì con đường phát triển của nước ta là quá độ lên XHCN, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, cũng tức bỏ qua chế độ dân chủ tư sản. Song, cần phải khẳng định sự khác nhau về bản chất giữa dân chủ XHCN và dân chủ tư sản, đó là sự khác nhau căn bản giữa dân chủ cho đa số nhân dân lao động và dân chủ cho thiểu số bóc lột.

 

Cần phải tham khảo thành quả dân chủ của nhân loại, nhất là trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Đó là những thành tựu của các nước phát triển về quản lý nhà nước, về thiết kế bộ máy tổ chức chính trị, bộ máy quản lý nhà nước, về hành chính công, về trách nhiệm xã hội của cá nhân…Tuy nhiên, cũng không áp dụng máy móc các hình thức dân chủ nước ngoài vào nước ta.

 

Dân chủ là một quá trình phát triển lâu dài , là kết quả của giáo dục ý thức dân chủ và nâng cao năng lực thực hành dân chủ, phụ thuộc quá trình phát triển của cả kinh tế, xã hội, con người và cả sự phát triển văn hóa dân chủ. Đây là một quá trình không nóng vội, không được thoát ly thực tiễn chính trị nước ta. Phải dân chủ trong tất cả các cấp độ: từ cơ quan lãnh đạo cao nhất đến cấp cơ sở. Đặc biệt quan trọng là dân chủ ở cơ sở, bởi vì nơi có hệ thống chính trị cơ sở được coi là Đảng và Nhà nước “ở trong lòng dân”. Phải tìm tòi tổng kết thực tiễn để tìm ra và ngày càng hoàn thiện các hình thức thực hiện dân chủ, cả dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp. Kiên quyết chống các biểu hiện lệch lạc như dân chủ hình thức, dân chủ cực đoan, lợi dụng dân chủ để gây rối, làm tổn hại lợi ích công dân và Nhà nước. Kiên quyết bác bỏ các luận điệu giả trá về dân chủ, nhân quyền.

 

Quan niệm về phát huy dân chủ XHCN. Thực chất của phát huy dân chủ XHCN là phát huy vai trò chủ thể của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, các tổ chức xã hội và nhân dân, nhằm huy động mọi nguồn lực để đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng XHCN. Đó là phát huy vai trò tích cực, tự giác, sáng tạo của con người.

 

Mục tiêu phát huy dân chủ XHCN là củng cố và tăng cường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân, xây dựng hệ thống chính trị XHCN vững mạnh; giữ ổn định chính trị, tạo tiền đề đẩy mạnh sự phát triển toàn diện đất nước; tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, thể hiện bản chất ưu việt của chế độ mới.

 

Nội dung cơ bản phát huy dân chủ XHCN là Đảng thông qua Nhà nước lãnh đạo toàn xã hội phát triển theo đúng con đường XHCN; nhà nước là tổ chức quyền lực của nhân dân, thể chế hoá quan điểm đường lối của Đảng thành chính sách, pháp luật, tổ chức quản lý điều hành xã hội để thực hiện đường lối của Đảng và lợi ích của nhân dân; các tổ chức chính trị và tổ chức xã hội hoạt động đúng đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước nhằm thể hiện ngày càng tốt hơn quyền làm chủ có tổ chức của các tầng lớp nhân dân; tăng cường mở rộng hơn nữa dân chủ trực tiếp.

 

Nhân dân có quyền và trách nhiệm trực tiếp xây dựng, hoạch định và thi hành các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đồng thời mọi chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều phải trực tiếp phản ánh lợi ích của đa số nhân dân.

 

Đảng ta đã đi sâu làm sáng tỏ một số vấn đề liên quan đến dân chủ và phát huy dân chủ XHCN ở nước ta. Một là, nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức, hoạt động của Đảng và Nhà nước. Tập trung dân chủ là một nội dung thống nhất, không phải là sự kết hợp hai mặt tập trung và dân chủ. Tập trung và dân chủ là tập trung trên cơ sở dân chủ - đối lập với tập trung độc đoán, quan liêu, mất dân chủ. Dân chủ theo nguyên tắc tập trung dân chủ là dân chủ hướng tới tập trung, đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động.

 

Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Văn Tài

(Phó giám đốc Học viện Chính trị Quân sự)

------------------------

*(1) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 84-85.

*(2) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 70.

Ý kiến của bạn
Họ tên
Email
Tiêu đề
Nội dung