Quan điểm của Đại hội Đảng 11 về phát huy dân chủ, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN (Kỳ 2)
Cập nhật lúc08:30, Chủ Nhật, 08/05/2011 (GMT+7)

Hai là, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của MTTQ Việt Nam. Đó là chế độ hiệp thương dân chủ (khác căn bản với dân chủ trong Đảng) đặc biệt quan trọng trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền. MTTQ Việt Nam là một tổ chức rộng rãi của tất cả giai cấp và tầng lớp xã hội, với mục tiêu đoàn kết phát huy sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết dân tộc. MTTQ Việt Nam thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội - một thể chế dân chủ thực chất mà không cần nhiều đảng chính trị.
Ba là, các điều kiện để xây dựng và phát huy dân chủ XHCN. Để phát huy dân chủ về kinh tế phải thực hiện nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần. Để phát huy dân chủ về chính trị phải nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan Nhà nước các cấp, bảo đảm nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân, phấn đấu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Điều kiện quyết định nhất để xây dựng nền dân chủ XHCN là Đảng nêu gương về dân chủ và lãnh đạo tốt quá trình đổi mới hoạt động của nhà nước. Dân chủ trong Đảng quyết định dân chủ trong tổ chức hoạt động nhà nước, gắn liền với dân chủ trong xã hội. Bởi vì trong cơ quan Nhà nước có tổ chức Đảng, cán bộ chủ chốt đều là đảng viên, cán bộ Đảng. Nguyên tắc tập trung dân chủ thực hiện cả trong Đảng và Nhà nước. Do vậy, Đảng lãnh đạo quá trình dân chủ hóa tất yếu phải lãnh đạo Nhà nước thực hiện dân chủ, lãnh đạo nhân dân tham gia giám sát cơ quan, công chức nhà nước trong bảo đảm quyền làm chủ nhân dân.
Quan niệm về nhà nước pháp quyền XHCN xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN là kết quả một quá trình nhận thức và khảo nghiệm trong thực tiễn đổi mới của Đảng ta .
Nhận thức mới về Nhà nước pháp quyền XHCN là một trong hai đóng góp lớn về lý luận của Đảng ta trong quá trình đổi mới tư duy lý luận về CNXH. Đây cũng là một kết quả của quá trình đấu tranh giữa nhận thức mới và nhận thức cũ. Trước đổi mới, Đảng ta chưa dùng khái niệm nhà nước pháp quyền, mà dùng khái niệm kiểu nhà nước, nhà nước chuyên chính vô sản, nhà nước XHCN. Tuy nhiên, tư tưởng về nhà nước pháp quyền vẫn được thể hiện. Đó là , nhà nước - công cụ thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Đến Hội nghị giữa nhiệm kỳ, khóa 7 (tháng 1-1994), Đảng ta chính thức dùng khái niệm "nhà nước pháp quyền XHCN ". Qua các kỳ đại hội, đến Đại hội 11 Đảng ta tiếp tục khẳng định các quan điểm về xây dựng “nhà nước pháp quyền XHCN, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo”*(3). Đây là một bước tiến dài trên con đường nhận thức về nhà nước pháp quyền ở nước ta.
Xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN là tất yếu, do yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, mở cửa, giao lưu, hội nhập kinh tế. Tư tưởng nhà nước pháp quyền XHCN của Đảng ta có cơ sở từ tư tưởng nhà nước pháp quyền trong lịch sử. Đảng ta tiếp thu có chọn lọc thành quả của nền văn minh nhân loại. Tư tưởng nhà nước pháp quyền xuất hiện từ thời cổ đại và thực sự phát triển dưới chủ nghĩa tư bản. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền luôn gắn liền với tư tưởng phát triển dân chủ, loại trừ chuyên quyền, độc đoán, vô chính phủ, vô pháp luật…được các nhà tư tưởng trong lịch sử phát triển. Về sau được các nhà luật học và tư tưởng tư sản phát triển thành hệ thống trong các học thuyết chính trị pháp lý. Theo đó, nhà nước có hiến pháp và pháp luật, tôn trọng quyền con người. Nhà nước phải tự hạn chế mình trong khuôn khổ pháp luật. Quyền lực nhà nước do nhân dân uỷ nhiệm. Nhưng tổ chức và cá nhân có xu hướng hà lạm quyền lực, thì nguyên lý chung là dùng quyền lực để hạn chế quyền lực. Luận điểm về sự cần thiết phân chia quyền lực nhà nước thành ba quyền cơ bản do ba cơ quan nhà nước nắm giữ độc lập và kiềm chế nhau.Tư tưởng về nhà nước pháp quyền gắn bó chặt chẽ về tư tưởng về dân chủ đa nguyên, thâm nhập nhau. Nhà nước là một thể chế cân bằng lợi ích bởi các nhóm đại diện có cơ hội tham gia công việc nhà nước, tìm kiếm cơ hội thỏa hiệp với nhau.
Những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền có nhiều cách tiếp cận khác nhau, rất phong phú và cũng rất phức tạp. Có thể khái quát đó là nhà nước bảo đảm tính tối cao của hiến pháp và pháp luật trong đời sống xã hội, trong đó pháp luật luật phải là ý chí chung của nhân dân và lợi ích chung của xã hội; là nhà nước thực hiện và bảo vệ được các quyền tự do, dân chủ của công dân; là nhà nước bảo đảm trách nhiệm lẫn nhau giữa cơ quan nhà nước và công dân; là nhà nước có cơ chế, hệ thống tổ chức để thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Đó là nhà nước với bản chất tiến bộ và nhân đạo, với tư tưởng và quan điểm khoa học.
Nhà nước pháp quyền trở thành một giá trị văn minh của nhân loại. Tuy nhiên, cần lưu ý, nhà nước pháp quyền không phải là một kiểu nhà nước. (Vì trong lịch sử có bốn kiểu nhà nước: nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản và nhà nước XHCN). Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước, một trình độ phát triển của nhà nước về phương diện tổ chức, thiết kế, hoạt động - cách thức, hình thức kỹ thuật tổ chức bộ máy nhà nước để bảo đảm cho hiến pháp và pháp luật giữ vị trí tối thượng. Do vậy, nhà nước pháp quyền không xoá nhoà bản chất dân chủ của nhà nước. Nhà nước pháp quyền tư sản có sự mâu thuẫn giữa lý luận và thực tiễn. Hạn chế của nhà nước pháp quyền tư sản là quá đề cao pháp luật; các nghị sĩ không quan tâm lợi ích của dân mà chủ yếu quan tâm đến lợi ích kinh tế và chính trị của đảng phái do mình đại diện. Không có một mô hình kiểu mẫu, tối ưu duy nhất của nhà nước pháp quyền cho tất cả các nước. Nhà nước pháp quyền tư sản có rất nhiều biến thể, có cả mô hình nhà nước đa đảng, lưỡng đảng và độc đảng, nhưng bản chất là đều do một đảng tư sản cầm quyền lãnh đạo. Mô hình Nhà nước pháp quyền như thế nào là do điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, lịch sử và truyền thống dân tộc quyết định. Do vậy, chúng ta cần và có thể tìm tòi mô hình nhà nước pháp quyền phù hợp với điều kiện của Việt Nam . Điều đó là đúng với quy luật của lịch sử. Không đối lập một cách cứng nhắc, nhưng cũng không bắt chước máy móc mô hình nhà nước pháp quyền tư sản của bất kỳ một nước nào.
Quan niệm về nhà nước pháp quyền XHCN của Đảng ta là kết quả của một quá trình kế thừa và phát triển quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với thực tiễn. Các Mác, Ăngghen tuy không dùng thuật ngữ nhà nước pháp quyền, nhưng các ông đã đề cập đến tư tưởng nhà nước pháp quyền. Đó là quan điểm xây dựng một nhà nước kiểu mới hợp hiến, hợp pháp, một hệ thống pháp quyền dân chủ triệt để, pháp chế nghiêm minh. Lênin xác lập quan điểm xây dựng nhà nước kiểu mới, thực hiện chế độ dân chủ, khẳng định vai trò pháp luật, pháp chế trong quản lý xã hội. Lênin là người sáng tạo ra khái niệm "pháp chế XHCN ".

(Còn tiếp)
Thiếu tướng, GS.TS
Nguyễn Văn Tài
(Phó giám đốc Học viện Chính trị Quân sự)

....................................
*(3) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 70 .

Ý kiến của bạn
Họ tên
Email
Tiêu đề
Nội dung