Còn nhiều điều phải bàn chung quanh việc trưng cầu ý kiến về mẫu biểu tượng Hải Phòng
Cập nhật lúc21:56, Thứ Sáu, 23/09/2016 (GMT+7)

(HPĐT) - Mấy ngày gần đây, có nhiều dư luận chung quanh việc Ban Tổ chức cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng thành phố trưng cầu ý kiến các tổ chức, cá nhân về mẫu biểu tượng được Ban Tổ chức, Hội đồng Giám khảo chấm chọn, đang diễn ra tại Bảo tàng Hải Phòng.

 

 

Kỳ 1:  Mẫu biểu tượng được chọn: Vẫn nặng về chi tiết

 

Được lựa chọn từ 239 mẫu của các tác giả trong và ngoài thành phố gửi về tham dự Cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng Hải Phòng lần thứ 4, mẫu biểu tượng của họa sĩ Phạm Đức Quang, mang mã số 223579QĐ, được Ban Tổ chức, Hội đồng Giám khảo chấm chọn, nhưng chưa được giới chuyên môn đánh giá cao.

 

 

10 năm trăn trở, tìm tòi

 

Những ngày vừa qua, tại Bảo tàng Hải Phòng người dân thành phố được giới thiệu tác phẩm - mẫu biểu tượng thành phố với mã số 223579QĐ được Ban Tổ chức, Hội đồng Giám khảo chấm chọn với sự tiếp đón chu đáo của nhân viên Bảo tàng và được phát phiếu xin ý kiến trưng cầu về mẫu biểu tượng. Trong thuyết minh về mẫu biểu tượng của mình được trưng bày tại đây, họa sĩ Phạm Đức Quang, tác giả mẫu biểu tượng “phi lộ”: “…Được giao nhiệm vụ viết Đề án chọn Hoa Phượng Đỏ là biểu trưng của thành phố Hải Phòng, được HĐND thành phố phê duyệt, tôi như được tiếp thêm luồng sinh khí mới cho hơn 10 năm trăn trở, suy nghĩ, tìm tòi, nghiên cứu các tài liệu để sáng tác mẫu biểu tượng Hải Phòng…”.

 

Người dân thành phố bỏ phiếu nhận xét về mẫu biểu tượng mang mã số 223579QĐ.
Người dân thành phố bỏ phiếu nhận xét về mẫu biểu tượng mang mã số 223579QĐ.

 

Theo họa sĩ Phạm Đức Quang, khi nhìn vào mẫu biểu tượng, người xem sẽ thấy được bố cục chặt chẽ, phần mỹ thuật được cách điệu, hình tượng thành phố Cảng Hải Phòng được ghép bằng hai chữ cái HP thành con tàu hướng ra biển lớn. Hoa Phượng đỏ được nghiên cứu kỹ lưỡng, chỉ giữ lại thần thái, hình ảnh của hoa, đặt đúng vị trí rất thuận mắt, hơi nghiêng, chiếm giữ chính ở trọng tâm trong bố cục, nhìn như đang bay trước gió, song song, hài hòa với hình ảnh con tàu bằng hai sắc màu cô đọng, đơn giản như biểu đạt tâm tính, con người Hải Phòng: mạnh mẽ, khẳng khái, khát khao chiến thắng. Hình tượng ba ngọn sóng được cách điệu ẩn chứa sức mạnh lịch sử, văn hóa, truyền thống của các thế hệ đi trước nâng đỡ, tiếp sức cho con người và vùng đất đầu sóng, ngọn gió này để chuyển mình, bứt phá, vươn lên vững vàng phát triển bền vững theo hướng xanh, văn minh, hiện đại. Hình tượng đó chính là hồn cốt của đất và người Hải Phòng, cũng là ẩn ý nói về đặc trưng, thế mạnh của thành phố đang phát triển theo xu thế dịch vụ cảng biển.

 

 

Biểu tượng với nhà chuyên môn và người dân

 

Được trưng bày tại Bảo tàng Hải Phòng từ ngày 26-8 đến nay, mẫu biểu tượng thành phố của họa sĩ Phạm Đức Quang thu hút khá nhiều người đến chiêm ngưỡng, bình luận, cho ý kiến nhận xét. Tuy nhiên, còn nhiều ý kiến khác nhau về mẫu biểu tượng này. Ông Nguyễn Công Hường, Chủ tịch Hội Nghệ nhân thợ giỏi thành phố băn khoăn biểu tượng chưa thể hiện rõ được đặc trưng Hải Phòng; cả con tàu lẫn hoa phượng đều sai về kỹ thuật tạo hình. Còn các nhà sử học nhận xét, mẫu biểu tượng cần bảo đảm yếu tố đẹp, bản sắc văn hóa, lịch sử và tầm vóc của Hải Phòng trong quá khứ và thời điểm hiện tại. Một thành viên Hội Khoa học Lịch sử thành phố cho ý kiến, bao hàm mẫu biểu tượng là hình vuông sẽ đẹp hơn hình tròn. Hơn nữa, hình tượng sóng không bám lấy hình tượng con tàu, thậm chí đây là “sóng ngược” nên không thể hiện được sự mạnh mẽ của mảnh đất Hải Phòng.

 

Đối với giới chuyên môn, lão họa sĩ Quốc Thái, thành viên Ban Giám khảo phân tích: Ở khía cạnh tạo hình, mẫu biểu tượng phải hết sức cô đọng về ngôn ngữ, màu sắc và không cần tham về chi tiết. Đối với hình ảnh con tàu được cách điệu từ chữ “HP”. So với lần góp ý chỉnh sửa cuối cùng của “anh em nhà nghề” thuộc Hội đồng giám khảo cách đây nhiều tháng, hình ảnh con tàu chưa được chỉnh sửa cho đẹp hơn. Còn đối với hình ảnh con sóng, đây không chỉ biểu trưng cho phong trào thi đua “Sóng Duyên hải” xuất phát từ Hải Phòng một thời thể hiện sự vươn lên, bứt phá trong giai đoạn hiện nay, mà sâu xa hơn là con sóng của ba lần chiến thắng trên sông Bạch Đằng, nhấn chìm quân xâm lược. Ở mẫu biểu tượng này, sóng có được cách điệu nhưng không ôm gọn vào con tàu mà rời rạc, tạo khoảng cách.

 

Riêng đối với hình ảnh hoa phượng, còn nhiều ý kiến phân vân về việc chọn hoa phượng là biểu trưng thành phố, bởi thực chất hoa này (còn được gọi là hoa ba-giăng) do người Pháp đưa sang trồng trong thời kỳ đô hộ. Nhưng từ khi hình ảnh hoa phượng được đưa vào thơ ca, nhạc họa đã đi vào tình cảm của người dân Hải Phòng nên có thể tạm chấp nhận. Tuy nhiên, lẽ ra khi chọn là một trong những thành tố cấu thành nên mẫu biểu tượng, hoa phượng phải được cách điệu, mang tính ước lệ chứ không “tả thực” như cách làm của tác giả mẫu vẽ. Tóm lại, xét về nghệ thuật và hình thức thể hiện, mẫu biểu tượng đang trưng bày tại Bảo tàng mới chỉ đạt 40% so với yêu cầu đối với một logo.

 

Đặc biệt, trên mạng xã hội (Face book), ý kiến của giới hội họa trong và ngoài thành phố hay của người dân phần lớn chưa đồng tình việc sử dụng mẫu này làm biểu tượng của thành phố. Nhiều ý kiến phân tích, mổ xẻ cho rằng, nội dung mẫu biểu tượng lần này không khác nhiều lần thứ 3, năm 2007, cũng chủ yếu tập trung thể hiện đề tài sóng biển, con tàu, hoa phượng... Mẫu tạo hình con tàu đang rẽ sóng biển (có ý phản ánh thành phố Cảng thời mở cửa). Tác giả thêm bông hoa phượng được cách điệu theo cách gọi mang tính văn nghệ của nhiều người “thành phố hoa phượng đỏ” và cũng có ý “định hướng” người xem tránh nhầm lẫn với các thành phố cảng khác ở nước ta và nhiều nước khác trên thế giới.

 

Kỳ 2: Không nên “vừa đá bóng, vừa thổi còi”

 

Mẫu biểu tượng mang mã số 223579QĐ của họa sĩ Phạm Đức Quang, là thành viên Hội đồng Giám khảo, hiện đang giữ chức vụ Trưởng Phòng Nghiệp vụ Văn hóa (Sở Văn hóa - Thể thao). Hơn nữa, cách thức tổ chức, trưng cầu ý kiến của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn thành phố (diễn ra vỏn vẹn trong 10 ngày từ 5 đến 15-9, theo thông tin Sở Văn hóa - Thể thao cung cấp cho báo chí, nhưng thực chất lại diễn ra từ 26-8 kéo dài đến 16-9) khiến dư luận đặt câu hỏi, phải chăng Sở (đơn vị Thường trực Ban Tổ chức cuộc thi) đang “vừa đá bóng, vừa thổi còi”?

 

 

Nhiều băn khoăn về cách thức trưng cầu

 

Nguyên tắc khi tổ chức bất cứ cuộc thi nào mang tính chất chuyên môn, nhất là cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng thành phố, tác giả có tác phẩm được chấm chọn và yêu cầu chỉnh sửa, nâng cao, sau khi hoàn thiện phải được Ban giám khảo, nhất là những thành viên trong giới chuyên môn thông qua, cho ý kiến, mới đem ra trưng cầu ý kiến người dân. Tuy nhiên, phần lớn thành viên Hội đồng Giám khảo đều cho biết, trước khi đem ra trưng cầu ý kiến rộng rãi, họ đều không được thông qua, “ngắm nghía” mẫu biểu tượng đã chỉnh sửa, nâng cao.

 

Còn theo phản ánh của một số người quan tâm đến sự kiện này, theo quy trình, lẽ ra sau khi có kết quả cuộc thi, Ban Tổ chức phải tổng kết, trao giải công khai rồi mới đưa mẫu biểu tượng được chấm chọn xin ý kiến nhân dân mới bảo đảm dân chủ. Mặt khác, hòm phiếu trưng cầu ý kiến đặt tại Bảo tàng (với kích thước khiêm tốn) thu về vài trăm phiếu, không thể đại diện cho ý kiến của hơn 2 triệu người dân thành phố.

 

Cận cảnh mẫu biểu tượng Hải Phòng mang mã số 223579QĐ.
Cận cảnh mẫu biểu tượng Hải Phòng mang mã số 223579QĐ.

 

Họa sĩ Đặng Tiến, Chủ tịch Hội Mỹ thuật thành phố cho biết, đối với  cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng thành phố, theo quy định của Nhà nước, thành phần Hội đồng Giám khảo thuộc giới chuyên môn phải chiếm 70%, trong đó cần có các họa sĩ uy tín của Hội Mỹ thuật Việt Nam. Số còn lại sẽ gồm: cơ quan quản lý 1 người, đại điện Ban Tuyên giáo Thành ủy 1 người và Hội Khoa học lịch sử thành phố 1 người. Ban Tổ chức cuộc thi mẫu biểu tượng quận Hồng Bàng không chỉ công khai mẫu được chấm chọn trên hệ thống thông tin của quận mà còn luân chuyển xuống các phường để xin ý kiến người dân. Với cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng thành phố lần thứ 4, thành phần Hội đồng giám khảo có chuyên môn khá ít. Trừ họa sĩ Đặng Tiến, họa sĩ Quốc Thái, họa sĩ Khắc Nghi và kiến trúc sư Võ Quốc Thái (Phó giám đốc Sở Xây dựng), còn lại là lãnh đạo các sở, ban, ngành, đơn vị liên quan. Thậm chí, tác giả mẫu biểu tượng được chọn cũng nằm trong thành phần Hội đồng Giám khảo?! Với thành phần Hội đồng Giám khảo như vậy, kết quả mẫu biểu tượng mang mã số 223579QĐ được chấm chọn, trưng bày tại Bảo tàng hiện có thuyết phục?

 

Để so sánh, tại cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng quận Hồng Bàng hay cuộc thi sáng tác logo cho du lịch Cát Bà vừa diễn ra, về thành phần giám khảo phần lớn là những nhà chuyên môn. Lãnh đạo địa phương có tham dự nhưng chủ yếu là theo dõi và nghe giới chuyên môn phân tích cái được, cái chưa được để chọn ra mẫu biểu tượng tiêu biểu nhất. 

 

 

Không nên nóng vội

 

Sáng tác biểu tượng nói chung không dễ, biểu tượng của một thành phố càng khó. Bởi đây không chỉ là biểu tượng, mà còn là niềm tự hào của người dân thành phố, mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc về lòng yêu nước với các giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống đặc trưng. Vì vậy, qua 3 lần tổ chức trước đó, cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng Hải Phòng vẫn là bài toán chưa có lời giải. Được biết, cuộc thi lần đầu được tổ chức năm 1993, thành phố chọn mẫu biểu tượng của họa sĩ Trần Mai (Hà Nội) nhưng sau thời gian ngắn sử dụng phải loại bỏ. Cuộc thi lần 2, lần 3 không tìm ra mẫu biểu tượng nào đáp ứng yêu cầu.

 

Lễ phát động cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng lần thứ 4 - 2014 được tổ chức tại Hà Nội và Hải Phòng cho thấy quyết tâm và sự thận trọng của thành phố trong việc chọn mẫu biểu tượng xứng đáng. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn đánh giá, do diện phát động cuộc thi chưa rộng, thông tin chưa được quảng bá thường xuyên nên nhiều họa sĩ, nhất là những họa sĩ trẻ có trình độ, kiến thức và có cách nhìn mới, hiện đại không nắm được thông tin về cuộc thi. Vì vậy, lượng tác giả tham gia không nhiều, có nhiều trường hợp một tác giả gửi vài mẫu na ná nhau, số lượng thu về 239 mẫu nhưng phần lớn là cách nhìn cũ của những người làm thông tin cổ động: nặng về hình thức, tham về chi tiết, cách tạo hình chưa mới. Trong tổng số hơn 239 mẫu biểu tượng được Ban Tổ chức tiếp nhận, Hội đồng giám khảo ít có sự lựa chọn, so sánh để tìm ra mẫu biểu tượng đáp ứng yêu cầu đề ra.

 

Lễ phát động cuộc thi sáng tác mẫu biểu tượng Hải Phòng lần thứ 4 do UBND thành phố và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp tổ chức vào tháng 8-2014. Kể từ khi phát động đến cuối năm 2015, Ban Tổ chức cuộc thi tiếp nhận 239 mẫu của các tác giả trong và ngoài thành phố gửi về tham dự. Hội đồng Giám khảo chọn được 3 mẫu vào chung khảo. Trong đó, mẫu biểu tượng của họa sĩ Phạm Đức Quang được chấm điểm cao nhất.

 

Việc có thể tiếp tục chưa tìm ra mẫu biểu tượng nào khả thi dù làm nhiều người “sốt ruột”, song không vì thế mà nóng vội. Họa sĩ Đặng Tiến, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hải Phòng và không ít người dân cho rằng, thành phố nên cân nhắc việc tổ chức lại cuộc thi, chú trọng phát động sâu rộng trong giới mỹ thuật cả nước và những ai yêu thích, tâm huyết với thành phố, nhất là giới trẻ. Đồng thời, có kế hoạch tuyên truyền thường xuyên về cuộc thi trên các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội để thu hút số người quan tâm, biết đến và gửi tác phẩm tham dự; tuân thủ đúng quy trình tổ chức, tiếp nhận tác phẩm, chấm chọn, công khai kết quả và trưng cầu ý kiến người dân trước khi trình HĐND thành phố thông qua. Để nội dung cuộc thi có tính tập trung, thành phố nên khoanh vùng, lựa chọn một số hình ảnh cụ thể để các họa sĩ chỉ tập trung vào tạo hình. Cùng quan điểm này, họa sĩ Quốc Thái thẳng thắn, nên dừng lại cuộc thi lần thứ 4 ở đây để tiếp tục tìm kiếm mẫu biểu tượng xứng đáng hơn. Hoặc nếu vẫn quyết định lựa chọn mẫu biểu tượng đang trưng bày tại Bảo tàng thì tác giả chỉnh sửa, thậm chí mời những người trong giới chuyên môn vào cuộc, cùng với tác giả chỉnh sửa, cách điệu ước lệ sao cho phù hợp.

 

Đông Hải

 

 

 

.