Xây dựng đô thị thông minh
Xu hướng và sự lựa chọn tất yếu của Hải Phòng
Cập nhật lúc10:03, Thứ Sáu, 11/11/2016 (GMT+7)

Kỳ 1: Trong cuộc làm việc tại Hải Phòng ngày 6- 11, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho biết, trên thế giới đã bắt đầu nghiên cứu về “ ta xi bay” để giải quyết những vấn đề của đô thị hiện đại và đồng chí tin tưởng trong một tương lai không xa sẽ trở thành hiện thực. Từ câu chuyện này, đồng chí Nguyễn Thiện Nhân dẫn dắt và truyền cảm hứng tới lãnh đạo Thành ủy, HĐND, UBND, lãnh đạo các ngành, các cấp của thành phố về xây dựng đô thị thông minh như một xu hướng và sự lựa chọn tất yếu trên con đường phát triển của Hải Phòng, cũng như của các thành phố lớn trên cả nước.

 

Hải Phòng có đầy đủ yếu tố xây dựng đô thị thông minh

 

Vị thế thành phố lớn thứ 3 cả nước, một trong 5 thành phố trực thuộc Trung ương, đô thị loại 1 cấp quốc gia, thành phố cảng biển lớn nhất phía Bắc, một trọng điểm phát triển của cả vùng duyên hải, một pháo đài bất khả xâm phạm về quốc phòng- an ninh… là những yếu tố cơ bản để Hải Phòng xây dựng đô thị thông minh.

 

Quận Ngô Quyền là một trong những địa phương đi đầu trong thực hiện Chính quyền điện tử - một tiêu chí của đô thị thông minh.     						 Ảnh: Duy Lân

Quận Ngô Quyền là một trong những địa phương đi đầu trong thực hiện Chính quyền điện tử - một tiêu chí của đô thị thông minh.

Ảnh: Duy Lân

 

Thực tế, trong những năm qua, nắm bắt rõ xu hướng phát triển của thời đại, thành phố có định hướng và triển khai nhiều công việc là nền tảng, cơ sở cho đô thị thông minh sau này. Điều đó được thể hiện ở một loạt các lĩnh vực như xây dựng và hoàn thiện hệ thống cổng thông tin điện tử thành phố gồm 1 cổng chính, 33 cổng thành phần tại các sở, ngành, quận, huyện, 43 cổng của các đơn vị trực thuộc sở, ngành, 106 cổng tại các xã, phường, thị trấn; bước đầu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin KTXH ở một số lĩnh vực cơ bản; xây dựng chính quyền điện tử với 2 địa phương đi đầu là quận Hồng Bàng và quận Ngô Quyền; ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS) vào việc xây dựng quy hoạch, số hóa toàn bộ bản đồ quy hoạch trên nền tọa độ và địa hình chuẩn; công bố rộng rãi tất cả các bản đồ quy hoạch; có nhiều dịch vụ công được thực hiện trực tuyến ở mức độ 4; các ngành Công Thương, Nông nghiệp, Tài chính- Ngân hàng, Thuế, Kho bạc Nhà nước, Hải quan, Y tế, Bảo hiểm xã hội, Khoa học Công nghệ, Thông tin Truyền thông, Giáo dục Đào tạo… đều đã triển khai các phần mềm chuyên ngành phục vụ công tác quản lý và CCHC, giảm thiểu thủ tục, thời gian cho doanh nghiệp và người dân. Ngoài ra, thành phố đang triển khai một số đề án như giao thông thông minh, quản lý môi trường thông minh, quản lý an ninh trật tự thông minh; xây dựng Cát Hải trở thành đảo thông minh…

 

Thế nhưng, tất cả những điều đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Theo đồng chí Lê Văn Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, mới chỉ so sánh với các tiêu chí của đô thị loại 1 cấp quốc gia, Hải Phòng còn rất nhiều điểm chưa đạt chứ chưa nói tới việc so sánh với các tiêu chí của đô thị thông minh ( hạ tầng đô thị, tỷ lệ đất giao thông, cây xanh, tỷ lệ tăng dân số; rồi nhiều vấn đề khác như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường…). Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng chỉ rõ: Hải Phòng cần có sự so sánh giữa yêu cầu phát triển, giữa các tiêu chí cần có của một đô thị hiện đại với thực tế hiện nay của thành phố trong mối tương quan với các tỉnh, thành phố lớn trong cả nước để nhận diện rõ mặt mạnh, mặt yếu để có những giải pháp phù hợp.

 

Cụ thể, theo phân tích của GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, so sánh trong 5 thành phố trực thuộc Trung ương và 2 tỉnh đang phát triển là Bình Dương và Đồng Nai, Hải Phòng xếp thứ 6/7 về năng suất lao động; thứ 6/7 về GDP bình quân đầu người; thứ 3/7 về cường độ hoạt động kinh tế; thứ 3/ 7 về thu ngân sách; 3/7 về mật độ lao động; xếp thứ 28 cả nước về chỉ số PCI và thứ 6/7 trong số 7 tỉnh, thành phố kể trên… Đáng chú ý khi bình quân 2 năm 2014- 2015, Hải Phòng ở dưới mức trung bình của 5/10 tiêu chí thuộc loại quan trọng nhất của thể chế kinh tế thị trường như tiếp cận đất đai 4,99/ 10; chi phí không chính thức 4,66/10,3; tính năng động 3,78/10; thiết chế pháp lý 4,74/10; cạnh tranh bình đẳng 4,2/10 và chỉ ở mức trung bình của tiêu chí hỗ trợ doanh nghiệp 5,65/10… Từ đó, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đặt vấn đề, bao giờ Hải Phòng mới đạt được mức khá, lớn hơn 6/ 10 ở 6 tiêu chí này; bao giờ PCI được xếp hạng nằm trong top 10/63 hoặc thậm chí phải vươn lên nằm trong top 7…? Tất cả là nhờ vào những hoạch định chính xác và sự chuyển biến, đổi mới mạnh mẽ về tư duy, nhận thức và hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị mà xây dựng đô thị thông minh là xu thế tất yếu. Đồng chí cũng giải thích rõ, chính quyền điện tử không đồng nghĩa với đô thị thông minh vì chính quyền điện tử chỉ là một bộ phận cấu thành của đô thị thông minh và đô thị thông minh là những giải pháp mang tính tổng thể.

 

Kỳ 2: Theo GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, việc xây dựng đô thị thông minh là một công cụ hữu hiệu để thực hiện mục tiêu phát triển nhanh hơn, bền vững hơn mà Hải Phòng cũng như các tỉnh, thành phố lớn trong cả nước đang đặt ra. Thời điểm bắt đầu là cần thiết nhưng quan trọng hơn vẫn là quyết tâm chính trị của các nhà lãnh đạo.

 

Xu hướng phát triển đô thị thông minh

 

Trên thế giới, xu  thế xây dựng đô thị thông minh ngày càng  lan rộng. Tại Hàn Quốc, năm 2003, Chính phủ đề ra Chiến lược phát triển U- Korea, tháng 6- 2011, thủ đô Xơ- un công bố kế hoạch “ Xơ- un thông minh năm 2015”. Năm 2007, EU đưa ra và bắt đầu thực hiện một loạt mục tiêu xây dựng thành phố thông minh: kinh tế thông minh, môi trường thông minh, quản lý thông minh, giao thông thông minh, cuộc sống thông minh và con người thông minh với các thành phố tiêu biểu như Stốc- khôm, Cô- pen- ha- ghen; Bác- xê- lo- na; Hen- xinh- ki; Viên… Tại Mỹ, năm 2009, công ty IBM và chính quyền thành phố Dubuque ( bang Iowa) cùng đưa ra tuyên bố sẽ xây dựng thành phố Dubuque trở thành thành phố thông minh. Tháng 11- 2014, Xinh- ga- po công bố kế hoạch xây dựng quốc gia thông minh. Cũng trong năm 2014, Thủ tướng Narendra Modi tuyên bố sẽ xây dựng đề án 100 thành phố thông minh ở Ấn Độ.

Tại Việt Nam, theo GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, mặc dù đi sau một số nước nhưng có nhiều điều kiện để thực hiện được, tập trung vào các thành phố lớn trực thuộc Trung ương. Theo phân tích của đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, 5 thành phố trực thuộc Trung ương ( Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ, Đà Nẵng) và 2 tỉnh Bình Dương, Đồng Nai chỉ chiếm 5,5% diện tích cả nước, 27,7% về dân số, 24,9% về lao động nhưng lại đóng góp tới 52,6% GDP, 71,4% số thu ngân sách và 48,9% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Năng suất lao động của 7 tỉnh, thành phố bằng 3,3 lần 56 tỉnh còn lại; cường độ hoạt động kinh tế bằng 19 lần; cường độ thu ngân sách gấp 42,7 lần… Dự báo tới năm 2025, các đô thị chiếm khoảng 10% diện tích cả nước, tỷ lệ đô thị hóa khoảng 50% dân số và tạo ra khoảng 75% GDP. Từ đó,  đồng chí Nguyễn Thiện Nhân khẳng định, quản lý tốt các đô thị này theo xu thế đô thị thông minh sẽ là động lực quan trọng phát triển kinh tế đất nước.

Theo đó, đã có nhiều cuộc hội thảo, nhiều cuộc làm việc với các tỉnh, thành phố như Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Thừa Thiên Huế, Lâm Đồng và gần nhất là Hải Phòng. Điều đáng mừng là tất cả các tỉnh, thành phố đều thống nhất cao, rất hào hứng và quyết tâm bắt tay xây dựng đô thị thông minh. Nhiều tỉnh, thành phố đã bắt đầu triển khai đề án thành phố thông minh tại địa phương như Huế, Đà Nẵng, Hạ Long, thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, huyện đảo Phú Quốc; Đà Lạt, Bình Dương, Thanh Hóa…Đây là tín hiệu tốt để Việt Nam đi sau nhưng đi nhanh hơn một số nước khác trong khu vực.

 

Chiến lược 2 cánh và 10 nhiệm vụ ưu tiên

 

GS.TS Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, phát triển hệ thống đô thị thông minh tại Việt Nam nên dựa theo chiến lược 2 cánh và 10 nhiệm vụ trọng tâm. Cánh 1 là quy hoạch thông minh thành phố phát triển bền vững tương ứng với 2 nhiệm vụ: xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và quy hoạch thông minh, giám sát các tiêu chí phát triển bền vững. Cánh 2 là quản lý ngành thông minh- công dân thông minh- doanh nghiệp thông minh tương ứng với 8 nhiệm vụ gồm: quản lý đô thị thông minh; quản lý giao thông thông minh; quản lý môi trường thông minh; chính quyền thông minh- doanh nghiệp thông minh; chính quyền thông minh- công dân thông minh; chính quyền thông minh- dịch vụ thông minh (giáo dục, y tế, khu đô thị, điện nước, du lịch, vận tải…); nông nghiệp thông minh và quản lý trật tự trị an thông minh.

GS.TS Nguyễn Thiện Nhân phân tích, vấn đề chung của các đô thị hiện nay là các nhà lãnh đạo đang phải dành phần lớn thời gian để giải quyết tình huống. Các thành phố muốn phát triển không thể quản lý bằng kinh nghiệm thông thường mà phải theo dõi diễn biến của cuộc sống đô thị để phát hiện kịp thời những hạn chế, bất cập. Vì thế, quản lý theo mô hình đô thị thông minh thực chất là quản lý có dự báo, thấy trước được các vấn đề trong tương lai, thấy trước được tiềm năng, thời cơ để biến thành hiện thực. Nói cách khác, 5 mục tiêu phát triển đô thị thông minh là mang lại hiệu quả kinh tế của các đô thị ngày càng cao; môi trường sống ngày càng tốt hơn; người dân được phục vụ tốt hơn, mức độ hài lòng cao hơn và trong đó, người dân trực tiếp tham gia quản lý đô thị, giám sát chính quyền và thành phố phát triển bền vững.

Tại hội thảo “Đô thị thông minh: Thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, triển vọng tại Việt Nam 2016-2030” tổ chức tại Hà Nội cuối năm 2015,  từ thực tế xây dựng 50 đô thị thông minh của Hàn Quốc, Tiến sĩ Jae Yong Lee, Uỷ viên Ban dự án thành phố thông minh- Gyeongsangbuk-do cho biết, để xây dựng đô thị thông minh, Hàn Quốc ban hành luật vì cơ sở pháp lý là rất quan trọng. Ông khuyến nghị, Việt Nam đang xây dựng đô thị mới, chỉ cần thêm khoảng 30% chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng nữa là xây dựng được đô thị thông minh, mang lại tiện ích cực lớn cho người dân. Theo chuyên gia này, để xây dựng đô thị thông minh, Việt Nam cần xác định rõ khái niệm, mục tiêu. Vì việc lựa chọn khái niệm, mục tiêu này sẽ tác động đến chính sách. Mục tiêu của Hàn Quốc là quản lý đô thị hiệu quả và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, dựa trên 2 mục tiêu này mà xây dựng quy hoạch và chính sách. Muốn làm đô thị thông minh, Việt Nam cần có cơ sở pháp lý, tiếp đến là vấn đề quy hoạch (các đô thị thông minh đều là dự án quốc gia của Hàn Quốc).

 

Kỳ cuối
Đối với Hải Phòng và các đô thị lớn của Việt Nam, xây dựng đô thị thông minh không còn quá xa vời mà đang nằm trong tầm tay. Sự phát triển như vũ bão của công nghệ đang là sự hỗ trợ tuyệt vời nhất cho các giải pháp xây dựng đô thị thông minh. Nói như GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, khi con người có thể điều khiển vũ trụ bằng một thiết bị bỏ túi (trước đây cần những máy móc khổng lồ 2- 3 căn nhà chứa mới hết), khi đi ngoài đường hay ở cơ quan hoặc ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có thể quan sát được nhà mình thì đô thị thông minh là sự vận hành tất yếu. Với vị thế thành phố lớn thứ 3 cả nước, Hải Phòng phải “chạy” nhanh hơn nữa  để đạt được mục tiêu này trong thời gian sớm nhất.
 
 
Lựa chọn nhiệm vụ để triển khai
 
GS.TS Nguyễn Thiện Nhân gợi ý, Hải Phòng cần triển khai đồng thời các nhiệm vụ thuộc cả hai cánh. Trong đó, với cánh 1 thì thứ tự triển khai là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung, sau đó tới quy hoạch thông minh, giám sát các tiêu chí phát triển bền vững. Với cánh 2, tùy theo điều kiện và tình hình của thành phố, có thể chọn bất cứ nhiệm vụ nào để ưu tiên triển khai trước. 
 
Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt vẫn là quyết tâm của cả hệ thống chính trị, của cả thành phố, cần sớm có nghị quyết của Thành ủy về xây dựng thành phố Hải Phòng thông minh giai đoạn 2016- 2025. Trong đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung của thành phố (cho doanh nghiệp, người dân, nhà quản lý, nhà đầu tư...) với 17 lĩnh vực như dân số, lao động và gia đình, cung cấp nước, đầu tư, công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng, nhà ở, thương mại, du lịch, giao thông, môi trường, giáo dục đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, khoa học công nghệ- sáng tạo, y tế, BHXH, BHYT, trật tự trị an- tội  phạm; tăng trưởng kinh tế thành phố và tính bền vững của sự phát triển; các yếu tố ngoài thành phố của vùng và cả nước… cần cố gắng làm xong trong năm 2017. Bên cạnh đó, cần xây dựng ngay chính sách phát triển KTXH của thành phố làm cơ sở cho doanh nghiệp thông minh, công dân thông minh, dịch vụ thông minh, chính quyền thông minh… Phải có các dự báo 6 tháng, 1 năm, 5 năm, 10 năm và 20 năm về phát triển thành phố, phải sử dụng công nghệ như dữ liệu lớn, điện toán đám mây, mô phỏng, dự báo, đối thoại với doanh nghiệp, với nhân dân để phục vụ cho công tác quy hoạch đồng thời định kỳ điều chỉnh, hoàn thiện quy hoạch (quy hoạch phải mang tính chất động, phát hiện sớm các nguy cơ ách tắc, các điểm nghẽn trong sự phát triển của thành phố, các nguy cơ phát triển thiếu bền vững, nhận diện sớm các thời cơ phát triển để từ đó bổ sung những giải pháp quy hoạch mới…). Các nhiệm vụ của cánh 2 có thể lần lượt thực hiện theo thứ tự ưu tiên nhưng cũng có thể thực hiện đồng thời, trong đó chú trọng tới việc xây dựng chính quyền thông minh, doanh nghiệp thông minh, công dân thông minh…, bảo đảm thực hiện chuẩn hóa và giao dịch qua mạng đối với các dịch vụ công cho doanh nghiệp, phấn đấu có thêm 5000 doanh nghiệp tới năm 2020 và nâng tổng số lên 36.500 doanh nghiệp vào năm 2025. Cũng như vậy, các dịch vụ công dành cho người dân cũng phải được thực hiện qua mạng…
 
Cũng theo đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Hải Phòng nên chọn đối tác về công nghệ thông tin và truyền thông để triển khai xây dựng chính phủ điện tử và đô thị thông minh; chọn tư vấn nước ngoài, học tập kinh nghiệm của các đô thị lớn trong khu vực, các thành phố  kết nghĩa và phân kỳ nội dung triển khai trong từng giai đoạn để triển khai thực hiện bảo đảm tính khả thi. 
 
Hải Phòng quyết tâm xây dựng đô thị thông minh
 
Hào hứng, phấn khởi, đồng thuận cao, lãnh đạo thành phố Hải Phòng, các ngành, các cấp đều xác định rõ xây dựng đô thị thông minh là việc cần thiết và rất ý nghĩa đối với sự phát triển của Hải Phòng. Giám đốc Sở Thông tin- Truyền thông Hoàng Duy Đỉnh cho biết, Sở đang xây dựng trung tâm tích hợp dữ liệu  ứng dụng điện toán đám mây; xây dựng đề án chính quyền điện tử và đề xuất thành phố cần sớm thành lập BCĐ xây dựng đô thị thông minh. Giám đốc Sở Nội vụ Nguyễn Đào Sơn khẳng định xây dựng Hải Phòng trở thành đô thị thông minh là mục tiêu trong tương lai gần và cần sớm xây dựng tiêu chí thành phố thông minh, doanh nghiệp, công dân thông minh. Theo Bí thư Huyện ủy Cát Hải Bùi Trung Nghĩa, định hướng xây dựng Cát Hải trở thành đảo thông minh được nhân dân Cát Hải rất mong chờ. Từ đó, sẽ tuân thủ nghiêm các quy hoạch đã được phê duyệt và xây dựng ý thức người dân, doanh nghiệp ngay từ bây giờ để không làm ảnh hưởng tới việc thực hiện sau này. Bí thư Quận ủy Ngô Quyền Nguyễn Xuân Phi nêu bật tính hiệu quả của chính quyền điện tử đã được quận triển khai thành công và thực hiện từ tháng 5- 2016, là nền tảng rất quan trọng cho việc xây dựng đô thị thông minh.
 
Đồng chí Nguyễn Đình Bích, Phó chủ tịch Thường trực HĐND thành phố đề nghị, cần xây dựng đề án tổng thể và trong đó cần nhấn mạnh những nét mang tính đặc thù của Hải Phòng như cảng biển thông minh, dịch vụ cảng thông minh … 
 
Đồng chí Lê Văn Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố khẳng định, Hải Phòng đã thấy rõ những định hướng lớn trong phát triển thành phố, tính cần thiết và cấp bách xây dựng Hải Phòng trở thành đô thị thông minh cũng như các giải pháp thực hiện. Ngay trong thời gian tới, sẽ giao UBND thành phố xây dựng đề án, thành lập Ban chỉ đạo, lựa chọn đối tác về công nghệ thông tin và truyền thông để trình Ban Thường vụ Thành ủy ban hành nghị quyết vào giữa năm 2017. Đồng chí Bí thư Thành ủy cũng nhấn mạnh, đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của thành phố được triển khai ngay từ năm 2017 để Hải Phòng sớm trở thành đô thị thông minh.
 

  Hồng Thanh

.