Huyện đảo Bạch Long Vỹ và Cát Hải
Nhọc nhằn trong cơn khát nước ngọt
Cập nhật lúc10:59, Thứ Tư, 03/05/2017 (GMT+7)
Mùa khô kéo dài, lượng mưa ít là nguyên nhân chủ yếu khiến phần đông người dân các huyện đảo Bạch Long Vỹ và Cát Hải lâm vào tình trạng thiếu nước ngọt trầm trọng. Trong khi chờ các dự án, kế hoạch cấp nước lâu dài, ổn định hoàn thành, họ phải tằn tiện từng ca nước ngọt mua với mức giá cao gấp hơn 10 lần trong đất liền.
 

 

Giếng cạn trơ đáy (ảnh nhỏ) nhưng máy bơm vẫn “chầu chực” chờ nước ở thị trấn Cát Hải. 	Ảnh: Thái Phan

Giếng cạn trơ đáy (ảnh nhỏ) nhưng máy bơm vẫn “chầu chực” chờ nước ở thị trấn Cát Hải.

Ảnh: Thái Phan

 
Kỳ 1: Thiếu nước giữa biển nước
 
Cứ đến mùa khô, cùng với bộn bề lo toan mưu sinh, người dân các huyện đảo Bạch Long Vỹ và Cát Hải lại thấp thỏm khi bể chứa nước mưa hay giếng khơi ngày một cạn. Vì quá phụ thuộc vào nguồn nước tự nhiên, họ thường xuyên chịu cảnh thiếu nước dù sống giữa mênh mông biển nước…
 
Dù chuẩn bị sẵn về mặt tâm lý, nhưng chúng tôi vẫn không khỏi “sốc” khi chứng kiến cảnh thiếu nước ngọt của nhiều hộ gia đình ở đảo Bạch Long Vỹ và đảo Cát Hải. Tại nhà anh Nguyễn Văn Thắng (thôn Đoài, xã Đồng Bài, huyện đảo Cát Hải), bên bể chứa nước mưa còn chưa đầy 5 cm nước, anh hì hụi gạn từng gáo nước đục ngầu đổ vào chậu cho vợ giặt. “Quần áo gom cả tuần mới dám đem giặt. Hết mẻ này, tôi cọ rửa bể để mai gọi xe chở nước đến!”, anh Thắng ngậm ngùi: “Nhà tôi còn may mắn, chứ nhiều gia đình, bể chứa nước mưa hết từ mấy tháng trước. Người có điều kiện thì “cắn răng” mua nước máy chở từ đất liền ra với giá 150.000 đồng/m3; còn không, xách can, xách xô đi xin nước khắp làng”. 
 
Theo anh Thắng, do địa hình bằng phẳng, không có hồ chứa và mạch nước ngầm, lại bao bọc bởi biển, nên bao đời nay người dân Cát Hải hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn “nước giời” (nước mưa hứng trực tiếp và đào giếng khơi). Thế nhưng, 2-3 năm trở lại đây, giếng của gia đình anh và nhiều hộ khác trong xã không dùng cho sinh hoạt được nữa, bởi nước chuyển sang màu vàng do bị nhiễm mặn. Không có nguồn nước giếng, mọi sinh hoạt trông chờ vào bể chứa nước mưa. Tuy nhiên, việc xây bể rất tốn kém. Nhiều gia đình không có điều kiện chỉ xây được bể chứa 5-10 m3, nếu hơn 1 tháng không mưa, là cạn. Gia đình anh Thắng, dù điều kiện kinh tế còn khó khăn, nhưng trước cảnh thiếu nước và mua nước với giá “cắt cổ”, đành “cắn răng” vay mượn tiền xây 3 bể với dung tích mỗi bể 20 m3. Chi phí xây 1 bể lên tới 30 triệu đồng. Tưởng “chắc ăn”, ai ngờ mùa khô năm nay bắt đầu sớm và kéo dài hơn mọi năm, gia đình anh quay lại cảnh mua nước ngọt với mức giá cao gấp hơn 12 lần so với giá nước máy trong đất liền (150 nghìn đồng so với 12 nghìn đồng).
 
Tuy khốn đốn vì thiếu nước ngọt, nhưng gia đình anh Thắng vẫn may mắn hơn so với gia đình chị Phạm Thị Kim Dung (tổ dân phố Đôn Lương, thị trấn Cát Hải). Chị Dung cho biết, bể chứa nước mưa với dung tích 10 m3 của gia đình cạn từ giữa tháng giêng, mọi sinh hoạt trông chờ vào giếng khơi có tới 6 nhà dùng chung. “Do lâu không mưa cộng thêm việc bê-tông hoá, nên lượng nước giếng không những ít đi mà còn rất lâu mới “hồi” (nước ngấm trở lại sau khi múc cạn- PV). Vì thế, các gia đình phải cử người “canh nước” cũng như “xếp nốt”. Tuy chờ cả ngày mới đến lượt, nhưng khi bơm chừng 5 phút với lượng nước chưa đủ 1 lần giặt là giếng cạn. Do nước vừa bẩn, lại ngang phè (do nhiễm mặn), nên sau khi để lắng cặn chỉ có thể dùng giặt quần áo. Còn nước cho sinh hoạt (rửa rau, tắm…), tôi ngày ngày xách xô xin khắp tổ dân phố. Nước nấu ăn, “cắn răng” dùng chai nước lavie, mỗi bữa tốn 2 chai loại 1,5 lít với giá 16.000 đồng. Vì thế, gia đình ít nấu ăn mà chủ yếu mua thức ăn sẵn hay úp mỳ tôm”, chị Dung than thở.
 
Ở đảo Bạch Long Vỹ, tình cảnh của người dân càng khó khăn hơn bởi xa đất liền. Anh Vũ Anh Đốc (khu dân cư Thanh Niên xung phong), cho biết, từ tháng 10 âm lịch năm ngoái đến đầu tháng 4 chỉ có 1 trận mưa kéo dài hơn 1 giờ không đủ ngấm cát. Vì thế, bể chứa nước mưa, giếng đào của gia đình anh cũng như nhiều hộ dân khác trên đảo cạn sạch. Chỉ có 1 giếng của khu dân cư số 1, 2 giếng của khu dân cư số 2 và 4-5 giếng của khu dân cư số 3 sâu trên dưới 20 mét còn nước, nhưng lượng nước cũng không nhiều. Hiện tại, nước sinh hoạt của hơn 100 hộ trên đảo chủ yếu trông chờ vào những giếng này. Nước này không dùng nấu ăn hoặc uống được, người dân trên đảo mua bình nước lọc chở từ đất liền ra, với giá hơn 20 nghìn đồng/bình 19 lít.
 
Không chỉ các hộ dân, mà trụ sở các cơ quan, đơn vị đóng trên địa bàn 2 huyện đảo Bạch Long Vỹ và Cát Hải cũng “quay cuồng” trong cơn khát nước ngọt. Anh Lê Hải Hắc, cán bộ tiếp dân Văn phòng HĐND- UBND huyện đảo Cát Hải, cho biết, giếng khơi của trụ sở cơ quan bên đảo Cát Hải là nguồn cung cấp nước ngọt chủ yếu cho đơn vị công an cùng mấy chục hộ dân sinh sống chung quanh, hiện bị nhiễm mặn. Bể chứa nước mưa của cơ quan có dung tích 10 m3 cạn từ giữa tháng 3 âm lịch. Tuần trước, anh phải gọi xe chở 8 m3 nước máy chuyển từ đất liền ra với giá 1,2 triệu đồng. Dù dùng tiết kiệm, nhưng chưa đến một tuần bể sắp cạn trơ đáy.
 
“Bà con chúng tôi mong sao chính quyền địa phương và cơ quan chức năng sớm có chính sách, biện pháp bảo đảm nguồn nước sạch ổn định, bền vững. Cảnh thiếu nước và phải mua nước giá cao vào mùa khô hiện gây nhiều bức xúc nhất là trong bối cảnh kinh tế phát triển, đời sống người dân huyện đảo được nâng cao”, anh Nguyễn Văn Thắng băn khoăn.
 
Kỳ 2: Không thể để người dân tiếp tục chờ mưa
 
Hiện, người dân 2 đảo Cát Hải và Bạch Long Vỹ ngày đêm trông ngóng trận mưa lớn. Thế nhưng, thời tiết vẫn “đỏng đảnh” không chịu mưa, trong khi nhiều giếng, bể đã cạn từ lâu…
 
Trong chuyến công tác giữa tháng 4 vừa qua, trước tình hình thiếu nước nghiêm trọng, Bí thư Huyện uỷ, Chủ tịch UBND huyện đảo Bạch Long Vỹ Đỗ Đức Hoà cho biết, thiếu nước ngọt vào mùa khô thường xuyên xảy ra trên đảo. Do mùa mưa năm ngoái kết thúc sớm, mùa khô năm nay lại kéo dài, nên tình hình càng trầm trọng hơn. Theo ông Hoà, chính quyền huyện tuyên truyền, động viên bà con sử dụng nước tiết kiệm, cũng như phát huy tinh thần tương thân, tương ái chia sẻ nguồn nước ngọt còn lại. Đáp lại lời kêu gọi của chính quyền huyện, những hộ giếng còn nước bán cho những nhà thiếu nước với giá hữu nghị 25.000-30.000 đồng/m3. Do chi phí vận chuyển cao (400-500 nghìn đồng/chuyến gần 4m3), nên khi đến tay người dùng, giá nước cũng lên tới 150.000 đồng/m3. Thế nhưng, nguồn nước giếng này không phải lúc nào cũng mua được do khan hiếm (chưa tới 10 giếng còn nước và chỉ cho 5-7 m3/giếng/ngày đêm). Vì thế, nhiều gia đình buộc phải thuê xe ô-tô tới khu vực dự án hồ chứa nước ngọt xin loại nước vừa nhiễm mặn, lại bốc mùi hôi thối về cho thêm ít phèn vào, để lắng, dùng cho sinh hoạt. Nhiều người ý thức việc sức khoẻ có thể bị ảnh hưởng, thậm chí xảy ra dịch bệnh, nếu dùng nguồn nước ô nhiễm liên tục trong thời gian dài. Thế nhưng, họ không thể nhịn việc tắm, giặt hay nhu cầu cá nhân cấp thiết khác.
 
Trước thực trạng thiếu nước trầm trọng, ông Hoà cho biết, huyện lên kế hoạch thuê tàu chở nước ngọt từ đất liền cấp miễn phí cho bà con. Khả năng xấu nhất, hơn 500 dân cư trên đảo Bạch Long Vỹ phải chịu đựng tình cảnh “ăn đong” từng m3 nước và mua nước giá cao đến tận giữa tháng 6-2017. Không những thế, chắc chắn số tàu, thuyền ra vào, neo đậu tránh trú bão trong khu vực âu cảng sẽ ngày một thưa thớt. Điều này ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của khá nhiều hộ làm dịch vụ cũng như chế biến hải sản trên đảo.
 
Trước tình hình thiếu nước trầm trọng trên đảo Cát Hải, nhằm bảo đảm an sinh xã hội cho người dân, UBND huyện Cát Hải có công văn đề nghị Công ty CP Cấp nước Hải Phòng hỗ trợ nước sạch. Đáp ứng yêu cầu trên, từ 21 -4, Công ty CP Cấp nước Hải Phòng đưa sà lan chở nước sạch ra đảo, rồi dùng các loại phương tiện chở về, cấp miễn phí tới người dân. Ngay sau chuyến sà lan đầu với dung tích 300 m3, trời đổ mưa, Công ty CP Cấp nước Hải Phòng dừng việc chuyên chở nước sạch ra đảo đến khi “người dân có nhu cầu, chúng tôi sẽ tiếp tục chở” (lời ông Vũ Hồng Dương, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Công ty trong chuyến khảo sát tại đảo Cát Bà sáng 25-4). Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều hộ dân trên đảo Cát Hải tiếp tục sống trong cảnh thiếu nước dù trời mưa.

 

Thi công đường dẫn nước ở đảo Cát Bà. Ảnh: Trung Kiên

Thi công đường dẫn nước ở đảo Cát Bà.

Ảnh: Trung Kiên

 
Chị Phạm Thị Kim Dung (tổ dân phố Đôn Lương, thị trấn Cát Hải), cho biết, 1-2 trận mưa đầu mùa, bà con hầu như không hứng nước, mà có hứng cũng không dùng cho sinh hoạt được bởi lẫn nhiều bụi bẩn. Vì thế, dù trời mưa, nhiều bể chứa nước của người dân Cát Hải vẫn trong tình trạng trơ đáy. Từ đó đến nay, không có thêm trận mưa lớn nào nữa. Trong khi đó, 300 m3 nước sạch do Công ty CP Cấp nước Hải Phòng cấp miễn phí không đến được nhiều hộ dân. Không có phương tiện chuyên chở, mà dùng xe máy thì mỗi chuyến chỉ được vài chục lít (chứa trong can, xô), nên nhiều người “ngại”. Hơn nữa, với những bể còn chút ít nước mưa, nếu cho thêm nước máy, sẽ rất nhanh bốc mùi hôi thối. 
 
“Chúng tôi mong Công ty CP Cấp nước Hải Phòng và chính quyền xã, huyện “đã thương thì thương cho trót”, đưa thêm ô-tô tải nhỏ chở nước đến từng gia đình thay vì tại một số điểm như vừa qua. Chí ít thì cũng khảo sát rồi đưa nước đến tận bể có dung tích lớn để 10-15 hộ dùng chung. Được như thế, người dân chúng tôi cảm ơn nhiều lắm”, anh Nguyễn Văn Thắng (thôn Đoài, xã Đồng Bài), bộc bạch.
 
Phó chủ tịch UBND huyện Cát Hải Hoàng Trung Cường cho biết, huyện hoan nghênh việc đưa nước miễn phí ra đảo của Công ty CP Cấp nước Hải Phòng. Tuy nhiên, tình trạng thiếu nước vào mùa khô tại đảo Cát Hải diễn ra nhiều năm qua và ngày càng nghiêm trọng hơn vì hệ thống bể chứa và giếng xuống cấp. Nhiều hộ nằm trong quy hoạch nên không được phép xây mới bể chứa hay đào giếng. Trước thực trạng này, trước mắt, các ngành chức năng huyện và công ty cấp nước đang khảo sát, nghiên cứu lên phương án hỗ trợ các hộ dân thiếu nước trên địa bàn huyện Cát Hải để đưa nước sạch đến tận gia đình.
 
Kỳ cuối: Cần cả giải pháp lâu dài và trước mắt
 
Nếu những công trình, dự án đã và sắp được triển khai tại huyện đảo Bạch Long Vỹ và đảo Cát Hải hoàn thành đúng kế hoạch tiến độ, người dân được bảo đảm nhu cầu nước sạch với giá rẻ. Thế nhưng, điều họ quan tâm nhất hiện nay là bao giờ các công trình trên hoàn thành, cũng như từ nay đến lúc đó có phải tiếp tục cảnh “sống chung với thiếu nước” vào mùa khô hay không?
 
Xuất phát từ thực tế, trên đảo Bạch Long Vỹ chỉ có lượng nước ngọt do huyện khai thác từ nước ngầm (giếng khoan) và bể chứa nước mưa, giếng đào của các hộ dân, đơn vị đóng quân trên đảo ước tính trên 100 m3/ngày đêm, trong khi nhu cầu thực tế của toàn đảo (tính cả nước sản xuất và sinh hoạt) lên tới 600-700 m3, ngày 19-9-2012, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục dự án ưu tiên thuộc Chương trình Hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong danh mục này, Dự án xây dựng hồ chứa nước ngọt, hệ thống thủy lợi phục vụ cấp nước cho đảo Bạch Long Vỹ có tổng mức đầu tư gần 190 tỷ đồng trong giai đoạn 2013-2015. Thông tin dự án khởi công vào năm 2013 khiến hơn 100 hộ dân trên đảo cũng như bà con ngư dân thường xuyên ra vào đảo mừng rỡ vì có hồ chứa nước ngọt, tình trạng thiếu nước “kinh niên” sẽ được giải quyết tận gốc rễ. Tuy nhiên, 2 năm sau, đến tháng 3-2015, dự án mới chính thức được khởi công. Dự kiến hoàn thành trong năm 2016, dự án thêm 1 lần nữa “lỗi hẹn”. Đến tháng 4-2017, mọi thứ vẫn hết sức ngổn ngang. “Hồ chứa nước có thể hoàn thành trong năm 2017, từ năm 2018, nước sạch sẽ được cung cấp đến từng hộ gia đình”, Bí thư Huyện uỷ, Chủ tịch UBND huyện đảo Bạch Long Vỹ Đỗ Đức Hoà cho hay.
 
Trước thông tin này, chị Cao Thị Tin (khu dân cư Thanh Niên Xung Phong), bộc bạch: “Thú thật, người dân huyện đảo vẫn rất lo lắng. Còn nhớ, tại hôm khởi công dự án (ngày 2-3-2015- PV), ông Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty xây dựng Bạch Đằng, một trong 2 nhà thầu chính của dự án (cùng Công ty xây dựng Hapaco), khẳng định quyết tâm khẩn trương thi công để công trình hoàn thành đúng kế hoạch tiến độ, mang đến nguồn nước ngọt giúp người dân nơi đây cải thiện điều kiện sống. Trước dự kiến trong năm 2016 xong, giờ lại chuyển sang năm 2017. Không biết có lùi lại thêm một vài năm nữa không. Không biết gia đình khác thế nào, chứ với gia đình tôi, nếu mùa khô năm sau tiếp tục thiếu nước như hiện nay, không biết có bám trụ lại đảo hay phải “sơ tán” tạm thời vào đất liền chờ mưa xuống”.
 
Còn tại đảo Cát Hải, theo Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Công ty CP Cấp nước Hải Phòng Vũ Hồng Dương, Công ty có kế hoạch lắp đặt hệ thống cấp nước máy theo cầu vượt biển ra đảo với công suất 100.000 m3/ngày đêm. Với lượng nước này, khoảng 1,5 vạn dân trên đảo dùng nước máy với giá không khác đất liền. Tuy nhiên, có thực tế, cả đảo Cát Hải hiện nay như “đại công trường”. Để phục vụ các dự án lớn, nhiều hộ gia đình sẽ được di dời đến các khu tái định cư khang trang. Dự kiến sớm nhất trong năm 2020, sẽ tiến hành di dời đối với thị trấn Cát Hải, sau đó đến một số xã. Chỉ khi việc tái định cư ổn định, Công ty CP Cấp nước Hải Phòng mới có thể lắp đặt hệ thống cấp nước máy đến tận hộ gia đình. Điều này có nghĩa, nhanh thì 3 năm, chậm thì… tuỳ thuộc vào tốc độ giải phóng mặt bằng và triển khai các dự án, người dân mới cơ bản thoát khỏi tình trạng thiếu nước ngọt, đặc biệt vào mùa khô. 
 
Dù người dân không phải lo thiếu nước sinh hoạt vì có nguồn nước máy, nhưng đảo Cát Bà lại có những khó khăn riêng. Anh Nguyễn Bá Thắng, Phó trưởng Chi nhánh Cấp nước Cát Bà, cho biết: “Do mùa khô kéo dài, cộng với việc mực nước hồ chứa Xuân Đám (1 trong 3 hồ chứa lớn nhất trên đảo Cát Bà) giảm sâu, nên nguồn nước phục vụ nhà máy nước Cái Giá bị giảm gần 1 nửa. Cùng thời điểm năm 2016, đủ nước cho nhà máy hoạt động hết công suất (5.000 m3/ngày đêm). Năm nay, chỉ còn hơn 3.000 m3/ngày đêm. Nếu chỉ phục vụ sinh hoạt của người dân, ước tính khoảng 2.200 đến 2.700 m3/ngày đêm, chúng tôi đủ đáp ứng. Thế nhưng, dự kiến khi vào mùa du lịch và nhất trong thời điểm nghỉ lễ và dịp cuối tuần, nhu cầu sẽ tăng lên tới trên dưới 5.000 m3/ngày đêm, chắc chắn xảy ra tình trạng thiếu nước nếu trời tiếp tục không có mưa. Trước khó khăn này, phía chi nhánh có phương án dự phòng (2 bể chứa nước, mỗi bể có dung tích 1.000 m3). Tuy nhiên, cũng chỉ đủ dùng cho 1 ngày nếu nhu cầu tăng cao đột biến. Vì thế, phía chi nhánh tuyên truyền động viên bà con cũng như các nhà hàng, khách sạn có kế hoạch dự phòng cũng như dùng tiết kiệm”. 
 

 

Không chỉ ảnh hưởng tới sinh hoạt, thiếu nước vào mùa khô còn khiến việc trồng trọt gặp nhiều khó khăn (ảnh chụp tại Áng Khế, xã Trân Châu trên đảo Cát Bà).  Ảnh: Thái Phan

Không chỉ ảnh hưởng tới sinh hoạt, thiếu nước vào mùa khô còn khiến việc trồng trọt gặp nhiều khó khăn (ảnh chụp tại Áng Khế, xã Trân Châu trên đảo Cát Bà).

Ảnh: Thái Phan

 
Thực trạng thiếu nước “kinh niên” nhất là vào mùa khô trên 2 đảo Cát Hải và Bạch Long Vỹ, trước mắt mong phía Công ty CP Cấp nước Hải Phòng cũng như chính quyền địa phương, các ban, ngành chức năng có những biện pháp kịp thời đưa nước sạch tới tận nơi giúp người dân trong lúc khó khăn thiếu thốn. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh tốc độ thực hiện dự án hồ chứa nước ngọt Bạch Long Vỹ, công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư trên đảo Cát Hải để bảo đảm cấp nước sạch ổn định, bền vững. Riêng với đảo Cát Bà, cần có phương án cấp nước bảo đảm nhu cầu của hệ thống nhà hàng, khách sạn… trong những ngày cao điểm của mùa du lịch 2017. Xin hãy coi đây là những việc cấp thiết, “cần làm ngay”. Nếu không, du lịch- ngành kinh tế mũi nhọn của huyện đảo Cát Hải cũng như thành phố, sẽ gặp nhiều khó khăn. Rất có thể hình ảnh Cát Bà tươi đẹp, thân thiện, mến khách… mà thành phố và huyện Cát Hải dày công xây dựng trong thời gian qua bị xấu đi trong mắt du khách trong nước và quốc tế, nếu họ đến đây mà gặp phải tình trạng thiếu nước ngọt.
 
 
 
Nhóm phóng viên kinh tế- xã hội
 

 

.