Thăm "Tam linh từ" ở quận Hải An
Cập nhật lúc10:46, Thứ Sáu, 21/04/2017 (GMT+7)

Phủ Thượng Đoạn, đền Phú Xá và từ Lương Xâm được coi là “tam linh từ” của quận Hải An, được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.   

 

Phủ Thượng Đoạn- nơi Thánh Mẫu dừng chân

 

“Tháng tám giỗ cha, tháng ba giỗ mẹ”, vào những ngày tháng ba (âm lịch) này, du khách thập phương và người dân quanh vùng nườm nợp đến dâng hương Thánh Mẫu.  Tương truyền trong 3 lần hạ giới, lần thứ 2, chúa Liễu Hạnh dừng chân ở vùng biển Hải Phòng. Vị trí Thánh Mẫu dừng chân xưa, được dân làng lập đền thờ, nay chính là phủ Thượng Đoạn, thuộc phường Đông Hải 1 (quận Hải An). Lễ hội Phủ Thượng Đoạn diễn ra tưng bừng trong suốt tháng ba (âm lịch). Bên cạnh các hoạt động tế lễ trang nghiêm, rước sách kính cẩn, lễ hội phủ Thượng Đoạn còn có một số trò chơi dân gian như tổ tôm điếm, hát chầu thánh mẫu,… thu hút đông đảo nhân dân và du khách trong, ngoài thành phố về dâng hương.

 

Thăm phủ Thượng Đoạn, du khách được chiêm ngưỡng công trình kiến trúc cổ được xây dựng khoảng thế kỷ 16 và qua nhiều lần tu sửa, tôn tạo, nay tương đối quy mô và bề thế. Phủ trông về hướng Nam trong tư thế “thánh nhân nam diện nhi thính thiên hạ”, có nghĩa bậc thánh nhân ngồi quay hướng Nam mà nghe thiên hạ tâu bày. Trước mặt phủ có hồ nước là điểm tụ thuỷ tạo nên thế phong thuỷ hài hoà âm dương và tích phúc. Kiến trúc phủ bố cục theo lối “tiền nhất - hậu đinh”, gồm 3 lớp: tam quan, bái đường và hậu cung. Toà ngoài 5 gian là nơi tập trung chỉnh thể nghệ thuật kiến trúc tại di tích, đặc biệt là kiến trúc gỗ với các mảng chạm khắc: chạm nổi, chạm bong kênh trên gỗ được thể hiện trên các đầu dư, vì nách, vì nóc, kẻ, bẩy với các đề tài hổ phù, hàm phượng, hàm đào, lưỡng long, cỏ cây, hoa, quả thiêng,… đạt đến trình độ nghệ thuật rất cao. Trong phủ hiện còn lưu giữ nhiều đồ thờ tự, tế khí cổ, có 30 hiện vật có niên đại hơn 100 năm. Đặc biệt, 23 bản sắc phong được lưu giữ tại phủ có niên đại 1846-1924, trong đó nhà Nguyễn phong Liễu Hạnh công chúa tước vị Thượng đẳng thần và được phụng thờ tại xã Thượng Đoạn.

 

Đền Phú Xá- nơi Trần Hưng Đạo thiết lập kho lương

 

Sau khi dâng hương Thánh Mẫu, du khách đến đền Phú Xá (cách phủ Thượng Đoạn khoảng 2 km) dâng hương tưởng nhớ công lao của Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. Tương truyền, để chuẩn bị trận thuỷ chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288, Trần Hưng Đạo thiết lập nhiều kho lương tại làng Phú Xá. Một người phụ nữ địa phương là bà Bùi Thị Từ Nhiên giữ trọng trách chăm lo quân lương, cung cấp hậu cần cho quân đội nhà Trần. Sau khi thắng giặc, Trần Hưng Đạo tổ chức khao quân tại đây trước khi về Vạn Kiếp. Ngôi đền thờ anh hùng dân tộc được lập tại mảnh đất này. Với công lao của mình, bà Bùi Thị Từ Nhiên được nhân dân phối thờ tại đền Phú Xá.

 

Đền Phú Xá tọa lạc trên diện tích rộng hàng nghìn m2, giữa làng Phú Xá xưa, nay là khu dân cư Phú Xá, phường Đông Hải 1 (quận Hải An), hướng ra phía sông Bạch Đằng - nơi từng chứng kiến những trận quyết chiến chống giặc ngoại xâm đi vào sử sách, huyền thoại của dân tộc. Đền được xây dựng vào thời Tự Đức (1848 – 1883), qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, nay trở thành công trình kiến trúc bề thế. Đền được kết cấu theo kiểu “nội công, ngoại quốc”. Các đường nét trang trí kiến trúc chạm khắc, đắp vẽ mang dấu ấn phong cách nghệ thuật thời Nguyễn cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20.

 

Vào tháng ba âm lịch, lễ hội đền Phú Xá được tổ chức nhân ngày mất của bà Bùi Thị Từ Nhiên. Ngoài những lễ vật thông thường như hương hoa, cây trái, lễ hội đền Phú Xá còn có lễ phẩm độc đáo - những chiếc bánh đa nướng bắt nguồn từ việc làm lương khô cho quân sĩ thời Trần.    

 

Từ Lương Xâm- đại bản doanh của Đức vương Ngô Quyền

 

Trong 4 nơi thờ Đức vương Ngô Quyền tại quận Hải An, từ Lương Xâm được coi là “từ cả”, bởi lẽ vùng Lương Xâm cách đây 1.075 năm về trước chính là đại bản doanh của Ngô Quyền khi ngài đại phá quân Nam Hán. Đến từ Lương Xâm, du khách không chỉ được thả mình vào phong cảnh hữu tình mà còn được chứng kiến cổ vật đang được lưu giữ tại đây: đó là những chiếc cọc trong trận Bạch Đằng lịch sử năm 938.

Từ Lương Xâm ở về phía Đông Bắc của phường Nam Hải (quận Hải An), nhìn về phía Đông trông ra cửa biển Bạch Đằng. Từ được xây dựng từ lâu, thời Hậu Lê được tôn tạo nguy nga và được trùng tu vào thời Nguyễn. Toàn bộ kiến trúc từ hiện nay mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, chỉ còn một số kiến trúc mang phong cách nghệ thuật thời Lê. Nhìn toàn cảnh, ngôi từ bố cục theo kiểu “nội công, ngoại quốc”, liên hoàn khép kín. Tại đây còn lưu giữ được 25 đạo sắc chính và hơn 20 sắc phong được sao lại có niên đại năm 1522 đến năm 1924 của các triều Lê sơ, Mạc, Lê Trung Hưng, Tây Sơn, Nguyễn. Ngày nay, từ Lương Xâm được tu sửa, tôn tạo, mở rộng đẹp đẽ và hoành tráng xứng tầm di tích lịch sử cấp quốc gia và đáp ứng nhu cầu thăm viếng của nhân dân thành phố và khách thập phương.

 

Người Hải Phòng cũng như nhân dân cả nước đến “tam linh từ”, thăm di tích xưa, ôn lại truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm hào hùng của dân tộc, giáo dục con cháu nối tiếp truyền thống cha ông, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 

Đức Huy

.