Phát triển nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật: Cần có cơ chế đặc thù
Cập nhật lúc21:21, Thứ Bảy, 05/08/2017 (GMT+7)

Nhằm góp phần thực hiện tốt định hướng xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Đề án Quy hoạch tổng thể phát triển văn hóa, thể thao và du lịch thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đề ra nhiều giải pháp, trong đó quan tâm, đầu tư xây dựng nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật (VHNT). 

 

Cần có cơ chế phù hợp để tuyển và giữ chân diễn viên. Trong ảnh: Một cảnh trong vở “Trầu Cau” (Đoàn chèo Hải Phòng).		     	       Ảnh: Đỗ Thu

Cần có cơ chế phù hợp để tuyển và giữ chân diễn viên. Trong ảnh: Một cảnh trong vở “Trầu Cau” (Đoàn chèo Hải Phòng).

Ảnh: Đỗ Thu

 
 
Khó tuyển và giữ diễn viên
 
Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng hiện có 2 đội luân phiên biểu diễn nhưng tổng số diễn viên của cả hai đội chưa đến 20 người. Vì thế, khi biểu diễn những tích trò cổ, đòi hỏi lượng diễn viên đông, người nghệ sĩ đôi khi phải đảm nhận cùng lúc nhiệm vụ của 2, 3 người. Được biết, hiện Đoàn Nghệ thuật Múa rối Hải Phòng thực hiện chế độ tuyển diễn viên theo cách: nếu phát hiện diễn viên có năng khiếu, yêu nghề là nhận, rồi gửi đến trường học văn hóa, học năng khiếu và đào tạo thực hành tại đoàn. Tuy nhiên, số lượng tuyển từ năm 2015 đến nay chỉ đếm trên đầu ngón tay. NSƯT Đỗ Thế Ban, Trưởng đoàn tâm tư: “Bắt” được diễn viên trẻ bây giờ khó lắm!”. Mặt khác, khi tuyển được diễn viên, dày công đào tạo, việc “giữ” được diễn viên cũng lắm gian truân. “Năm 2016, Đoàn tuyển được diễn viên Đỗ Thị Thoa, sinh năm 1997 theo diện “vừa học vừa làm”, không có lương, chỉ có khoản hỗ trợ 1 triệu đồng/tháng. Với phần hỗ trợ ít ỏi, chúng tôi lo cháu sẽ bỏ nghề. Trong khi đó, đội ngũ diễn viên của Đoàn đang già đi và sắp tới, Đoàn phải đối mặt với tình trạng thiếu diễn viên vì từ nay đến năm 2019, sẽ có 5 diễn viên nghỉ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, anh Ban cho biết. 
 
Đoàn chèo Hải Phòng cũng trong tình trạng tương tự. Theo nghệ sĩ Vũ Huy Thành, trưởng đoàn, hiện nay Sở Văn hóa và Thể thao có chủ trương giao các đoàn nghệ thuật không ký hợp đồng ngoài chỉ tiêu biên chế. Vì thế, hai diễn viên có tiềm năng, có chất giọng hát văn, hát chèo hay là Vũ Thanh Tuấn (quê Vĩnh Bảo), vừa tốt nghiệp Trường trung cấp Văn hóa nghệ thuật và một học sinh đang học Trường THPT ở huyện Tiên Lãng, có nguyện vọng theo học nghệ thuật truyền thống, không có “cửa vào”. Để chuẩn bị lực lượng kế cận, cũng là không lãng phí tài năng, lãnh đạo Đoàn làm việc với đại diện gia đình hai diễn viên này theo cách tự vận dụng kinh phí hoạt động của Đoàn để hỗ trợ lương và làm thủ tục đóng bảo hiểm xã hội cho các em. 
 
Đặc thù nghề của nghệ thuật là quá trình đạo tạo dài nhưng tuổi nghề ngắn. Thực tế tại các đoàn nghệ thuật cho thấy, đến 40 tuổi khi thanh sắc phai nhạt, cơ thể không còn dẻo dai, diễn viên không lên sân khấu biểu diễn. Nhưng để được nghỉ, hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, đòi hỏi phải đủ 55 tuổi. Với những nghệ sĩ này, các đoàn phải bố trí làm một số công việc khác. Trong khi các diễn viên trẻ, tài năng lại không có biên chế để tuyển dụng. Vì vậy, có diễn viên của đoàn nghệ thuật, hàng chục năm ở diện hợp đồng chờ tuyển dụng biên chế. 
 
 

 

Các diễn viên trẻ của Đoàn Chèo Hải Phòng trong vở diễn “Lưu Bình- Dương Lễ”. Ảnh: Thu Hiền

Các diễn viên trẻ của Đoàn Chèo Hải Phòng trong vở diễn “Lưu Bình- Dương Lễ”.

Ảnh: Thu Hiền

 
Cần cơ chế phù hợp để thu hút tài năng 
 
Đề án Quy hoạch tổng thể phát triển văn hóa, thể thao và du lịch thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đề ra mục tiêu: đến năm 2020, mỗi chuyên ngành VHNT có từ 1-2 tác phẩm chất lượng đoạt giải thưởng cấp quốc gia trở lên; đến năm 2025, có 2-3 tác phẩm chất lượng đoạt giải thưởng cấp quốc gia trở lên; đến năm 2030, có 3-4 tác phẩm đoạt giải thưởng cấp quốc gia trở lên. Đề án xác định một trong những giải pháp quan trọng để đạt mục tiêu trên là quan tâm xây dựng, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao. 
 
Theo đó, thành phố chủ trương xây dựng và triển khai kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nhằm phát triển đội ngũ cán bộ làm VHNT có năng lực từ thành phố đến cơ sở; xây dựng và ban hành chế độ đãi ngộ nhằm tuyển dụng nguồn nhân lực có trình độ cao vào làm việc tại các cơ quan, đơn vị trong ngành văn hóa; quan tâm đầu tư các thiết chế đào tạo năng khiếu văn hóa, nghệ thuật; mở rộng quy mô đi đôi với nâng cao chất lượng đào tạo ở các cơ sở đào tạo VHNT. Đồng thời, thực hiện chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho các nghệ sĩ sau khi không còn tham gia biểu diễn nhưng chưa đến tuổi nghỉ hưu; có cơ chế hỗ trợ các nghệ nhân tham gia truyền dạy di sản và lực lượng văn nghệ sĩ sáng tác, công bố, giới thiệu tác phẩm của mình; có chính sách đãi ngộ, tôn vinh đối với văn nghệ sĩ có tác phẩm đoạt giải quốc gia, quốc tế; xây dựng và thực hiện cơ chế ưu đãi để thu hút tài năng của văn nghệ sĩ là người Việt Nam nói chung, người Hải Phòng nói riêng ở nước ngoài và các tỉnh, thành phố khác về  công tác, đóng góp cho thành phố…
 
Theo nhiều nhà quản lý lĩnh vực này, các giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực VHNT kể trên còn chung chung, thiếu cơ chế đặc thù. Theo Phó chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng, Trưởng Đoàn Cải lương Hải Phòng, NSƯT Nguyễn Đăng Toàn, muốn có cơ chế thỏa đáng để thu hút tài năng, thành phố quan tâm hơn công tác đào tạo và có chế độ đãi ngộ đối với các em từ khi phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, đến khi tốt nghiệp ra trường. “Cơ chế tuyển dụng đối với văn nghệ sĩ theo ngạch viên chức, định biên và xếp ngạch lương là không phù hợp. Vì VHNT là năng khiếu, tài năng, nên phải có cơ chế đặc thù trong tuyển dụng và sử dụng để thu hút người tài. Có mạnh dạn đầu tư vào con người mới mong có tác phẩm đoạt giải thưởng cao”, NSƯT Nguyễn Đăng Toàn cho biết.
 
 
Đông Hải 
.