Dấu chân hành trình của một người thơ
Cập nhật lúc10:43, Thứ Tư, 10/01/2018 (GMT+7)

Đọc “Chậm hơn sự dừng lại”, tập thơ thứ ba[2] của nhà thơ Trần Tuấn, nhận thấy, không phải một thế giới mà nhiều thế giới với những chuyển động phi lý, hỗn cực đang ẩn giấu, giao thoa làm nên một cõi thơ khác lạ.

 

 

Những góc nhìn nghiêng

 

…trên con đường mù u/ trôi tuyệt mù. Đó là câu mở đầu tập thơ của Trần Tuấn. Và tôi, bình tĩnh đi vào xứ “tuyệt mù” này. Điểm chạm đầu tiên là thế giới phân cực trong “Chậm hơn sự dừng lại”, vừa quen vừa lạ. Quen, vì vẫn được soi tỏ bằng ánh sáng trần thế, minh bạch và phơi mở trong hệ quy chiếu được đo bằng tần số, hình khối, kích thước thông thường. Lạ, vì cốt lõi trở nên cô lẻ, trơ trụi trong không gian không có điểm đặt, không thể xác định. Cốt lõi ấy tồn tại như đơn độc, chuyển động xuyên thấu qua những đồ vật khác, cuộc đời khác, thế giới khác. Những hình ảnh sau đây trong bài thơ “Cô đơn cô độc” cho người đọc thấy được tính phân cực của từng đơn vị hình ảnh trong “Chậm hơn sự dừng lại”: hạt bụi cô đơn với hạt bụi/ ngón chân cô độc với bàn chân/ … con chữ cô đơn với hàng chữ/ … ánh sáng cô độc với ngọn đèn/ … nước cô đơn trong giọt nước/ muối cô độc với đại dương… Tính phân cực này làm cho những tứ thơ Trần Tuấn hiển hiện sáng rõ trong không gian mở rộng, mặc dù chúng được quan sát dưới lăng kính khác lạ, tôi tạm gọi đó là những góc nhìn nghiêng. Cây cầu thang cũng đang bước đi/ ra ngoài thế kỷ/ khỏi mặt đất đang lún dần, tan chảy (Tiếng bàn chân trên cầu thang).

Góc nhìn nghiêng, như vừa nói trong thơ Trần Tuấn cho bạn đọc thấy sự hợp lý của cái phi lý trong cả tập thơ và trong chính tiêu đề của cuốn sách, “Chậm hơn sự dừng lại”. Cái “chậm” của đơn cực này được so sánh với sự “dừng lại” của đơn cực khác hay đa cực. Phía khác ấy, sự “dừng lại”, có thể đang tồn tại trên cùng một bản thể với những chuyển động của “chậm” lại. Tiêu đề này với hàm nghĩa tất cả đều chuyển động, dù có thể được miêu tả trong trạng thái bất động. Còn những chuyển động kia đang đi về đâu, kết cục thế nào tùy bạn đọc ước đoán.

 

Không gian, thời gian đa phương, đa cực

 

Trong “Chậm hơn sự dừng lại”, cách tạo dựng không-thời-gian đa phương, đa cực chính là đặc trưng thi pháp thơ Trần Tuấn. Bài “ký ức” là một trong những bài thơ tiêu biểu cho phong cách của nhà thơ để làm rõ thêm nhận định này. Bài thơ như sau: “trong ký ức già nua/ cánh đồng vẫn đang đi ngọn cỏ vẫn đang đi/ nhưng chậm hơn sự dừng lại/ có những giây nghìn lần thức giấc/ có những đời không một lần mở mắt/ nỗi hoan lạc đớn đau của sự trở về/ không bằng đôi chân người mà tự đôi chân thời gian quay tìm lại”.

 

Bài thơ với tiết tấu chậm, hình ảnh sáng rõ và ít có những chuyển động hỗn độn. Ở đây “ký ức” vào vai nhân vật chính, xuất hiện duy nhất một lần. Bài thơ này giống như phần lớn các bài thơ khác của Trần Tuấn, thường có tính truyện, giọng tự sự chậm rãi, khoan hòa. Sang câu thơ tiếp theo, câu thứ hai của bài thơ, hai hình ảnh “cánh đồng” và “ngọn cỏ” đưa bạn đọc sang không gian, thời gian khác. Không gian này được lồng trong không gian của “ký ức” trước đó, nhưng “cánh đồng” và “ngọn cỏ” chuyển động với nhịp điệu khác, vận tốc khác. Sự chuyển dịch này tựa một người nhẹ nhàng tự rút cánh tay mình khỏi ống tay chiếc áo. Ở đây, người đọc có cảm giác nó gần như dừng lại. Do có sự chuyển động lệch pha giữa hai thế giới trong hai câu thơ liền kề, nên câu thơ thứ ba xuất hiện để lý giải cho hiện tượng lạ lùng trên: nhưng chậm hơn sự dừng lại. Câu thơ mang hồn vía của cả bài thơ, trở thành tiêu đề cho tập thơ này.

Đoạn thơ tiếp theo là những hình ảnh được tác giả liệt kê nằm trong mạch tự sự. Bài thơ kết cấu với nhiều không gian xa, rời rạc được giáp mối lại, nhưng mở cho bạn đọc nhiều liên tưởng mới lạ về cõi nhân sinh, thế thái. Cho họ cảm nhận về ý nghĩa đời sống trong những hiện tượng tưởng chừng thoáng qua, cả sự mục ruỗng của những điều ngỡ như bất tử. Cách tạo dựng hình ảnh từ đa chiều không-thời-gian đánh dấu sự thành công của Trần Tuấn, trở thành đặc trưng thi pháp thơ của ông qua tập thơ này. Để duy trì lối viết ấy, tác giả cần giữ phong độ ổn định với những ý tưởng luôn mới mẻ và cảm xúc mạnh. Cũng có đôi bài trong tập thơ, theo thiển ý của tôi, có thể mở rộng các chiều không gian xa hơn.

Đọc “Chậm hơn sự dừng lại” tôi nhận thấy Trần Tuấn không chuyên tâm sử dụng các thủ pháp của trào lưu hiện đại. Tứ thơ của ông thường được thiết lập bằng ngôn ngữ kể dung dị và không quá sa đà vào cách nói của siêu thực, tượng trưng. Dung lượng hình ảnh cũng được tiết chế tối đa, chỉ đủ để “mở khóa” vào không gian thơ vốn huyền hoặc của ông. Thị trấn/ như thiếu phụ/ đang mỏng dần/ nhẹ dần/ trôi theo chiếc khăn choàng (Gió). Tôi ấn tượng và thích thú với cách tự sự này, bởi cách biểu đạt tối giản mà vẫn diễn tả được những trạng thái mơ hồ, đan xen nhiều ý tưởng mới lạ. Thủ pháp diễu nhại, liên văn bản của hậu-hiện-đại cũng được nhà thơ sử dụng hợp lý, sáng tạo trong tập thơ.

Chỉ riêng tiêu đề tập thơ thể hiện nội lực sáng tạo mạnh mẽ cùng quan điểm thẩm mỹ của nhà thơ. “Chậm hơn sự dừng lại”, phải chăng là khoảnh khắc bất kỳ trên hành trình “tuyệt mù” mà nhà thơ đo được bằng chiếc đồng hồ “đặc dụng”. Tất cả những điều đó vẽ ra đường biên thơ Trần Tuấn, trong đó, dấu chân thời gian của nhà thơ luôn có mặt khắp mọi nẻo, mọi ngóc ngách trong không gian thơ của ông. Những hình ảnh đặc trưng trong đó luôn mang dấu ấn, dịch chuyển bằng đôi chân thời gian theo hệ quy chiếu của riêng ông. Đó là hệ quy chiếu không-thời-gian của “con đường/ đang rút dần khỏi những bàn chân của đoàn hành hương/ cho đến khi họ không còn mặt đất”.

 

______________

[1] Tên tập thơ và các bài thơ trong tập, tác giả Trần Tuấn không viết hoa.

[2]Trước đó Trần Tuấn in hai tập thơ, “Cầm gió” (Nxb Đà Nẵng, 1998) và “Ma thuật ngón” (Nxb Hội Nhà văn và Công ty sách Bách Việt ấn hành,

Giải thơ Bách Việt 2008).

 

 

Nhà thơ Mai Văn Phấn

 

.