Nơi tụ hội ánh sáng trong thơ Đinh Trần Phương
Cập nhật lúc10:47, Thứ Tư, 07/02/2018 (GMT+7)

Một chiều mùa đông cách đây hai năm, tôi nhận được “Cánh trăng”, tập thơ đầu tay của tác giả Đinh Trần Phương. Nhớ lúc ấy tôi mở hé từng trang, tựa như người đọc “chạc” trong hiệu sách để giữ cuốn sách luôn mới. Một cảm giác thanh tịnh, tinh khôi ùa vào tâm trí tôi lúc ấy. Tựa như người trong căn phòng mùa đông luôn được sưởi ấm, tôi bất ngờ mở cửa sổ. Ngoài kia là khí xuân mát lành, tiếng chim, suối chảy, ánh trăng, mưa lất phất, gió nhẹ...

 

Nhà thơ Đinh Trần Phương.
Nhà thơ Đinh Trần Phương.

Tôi giữ mãi cách đọc “mở hé từng trang” tập thơ “Cánh trăng” của Đinh Trần Phương đến tận bây giờ. Mỗi lần tôi thường mở khoảng mươi trang, đọc vài ba chục bài rồi khép lại, bởi thấy thế là vừa đủ cho một ngày, một nỗi niềm, cho tâm trạng tôi khi ấy. Cách đọc tập thơ này cho tôi liên tưởng mình đi qua một chiếc cửa tự động xoay tròn. Nếu coi mỗi trang của “Cánh trăng” là một cánh cửa tự động, thì tùy thuộc vào cảm nhận của người đọc, bạn có thể lật mở bất kỳ trang thơ nào, tới khi có được cảm giác mình đã bước qua được “khung cửa” ấy. Đôi khi, vô tình gặp một bài thơ, tựa như chỉ cần chạm tay là cánh cửa đã nhẹ nhàng bật mở: “Nỗi buồn của chiếc lá khô/ tôi mở xem/ ánh trăng” (trang 84).

Mỗi câu của bài thơ trên tựa một mặt của ngọn tháp có ba mặt, một công trình kiến trúc hoàn chỉnh. Trong chiếc lá khô kia cất giấu những “bí mật của khoảnh khắc” (chữ của Lê Hồ Quang), như nỗi buồn, bàn tay người mở xem, ánh trăng cùng vô vàn hình tướng mà người đọc mặc sức tưởng tượng. Ba câu thơ liên tiếp tạo thành hơi thở chánh niệm, nhiếp phục lại tâm ý, giúp ta cảm nhận được sự màu nhiệm của giây phút hiện tại. Ánh trăng nằm trong chiếc lá khô chờ người mở xem. Nỗi buồn của chiếc lá khô lại là ánh trăng. Tôi thấy được sự huyền nhiệm của đời sống này khi biết “mở xem” một chiếc lá khô. Ba câu thơ tựa ba vật dụng tối giản, ba viên đá cuội để tôi tự do xoay đảo, nhìn phía nào cũng đẹp.

Trong bài viết nhỏ này, bạn đọc hãy cùng tôi đến bên cánh cửa xoay kia để tự động mở ra trong một thời điểm khác: “Chiếc bút chì gãy/rơi trong hốc tường/ màu ruột đỏ thắm”. Vật dụng này có thể đã nằm ở hốc tường kia từ rất lâu mà ai đó bỏ quên. Ai và khi nào? Điều ấy lại không quan trọng nữa. Điều lạ ở đây là nhà thơ nhìn thấy ruột của chiếc bút chì ấy có màu đỏ thắm. Sắc đỏ ấy “thắm” lên khi “cánh cửa” thơ của Đinh Trần Phương hé mở. Trong ánh xạ của màu thắm đỏ này, nhà thơ để cho chiếc bút chì trong trạng thái bị gãy, giống như một trái cam, trái dưa hấu vừa được bổ ra cho bạn đọc thấy được từng lớp vỏ mỏng, nhân hạt, nước quả ngọt còn chảy ròng trên lưỡi dao sắc.

Tôi vừa lật mở “Cánh trăng” gặp những bài thơ, tựa những lần chạm tay vào cánh cửa trong ba thời khắc, tưởng tượng những vần thơ của Đinh Trần Phương đang xoay quanh trụ một chiếc cửa tự động. Chiếc trụ của cánh cửa ấy, giờ đây, chính là cái gáy sách vuông vắn trong lòng tay tôi đang lưu giữ những ẩn mật của cõi nhân sinh, những nhiệm màu của thiên nhiên, vũ trụ chờ được giải mã. Đó là những bông hoa thủy tiên màu trắng đang trôi theo dòng suối nhỏ chạm được vào bóng trăng. Hay làn gió làm lay động rèm cửa mùa xuân cho ta nhìn thấy ánh sáng trong đó. “Mưa xiên xiên/ đọng trên cánh lá/ từng giọt rơi” (trang 27); “Nắng đi vào trong hoa/ rồi quay trở lại/ hoàng hôn” (trang 29); “Mưa trong suốt/ nhanh hơn thường ngày/ hoa anh đào rơi” (trang 30), “Cầm lên cánh hoa/ thả rơi/ thêm một lần nữa” (trang 35).

 

Tập thơ “Cánh trăng”.
Tập thơ “Cánh trăng”.

 

Thơ Đinh Trần Phương giải mã thế giới bằng những ám thị, ảo giác, dựa vào những xung động cá nhân - tiểu vũ trụ, để thấy được sự chuyển dịch mang tính biện chứng của thiên nhiên, hài hòa trong đại vũ trụ. Thủ pháp này rút ngắn khoảng cách giữa các vật thể trong một không gian lớn: Chân tay tôi dài ra/ chạm tới đầm vô hình/ tiếng ếch (trang 41); Gấp sách/ đường chân trời/ hai màu xanh lơ (trang 113). Nhà thơ thường kết hợp sự khao khát của bản ngã với những điều bình dị thường xảy ra trong đời sống hàng ngày, nhằm mang đến cho bạn đọc nhận thức mới về một cá thể và thế giới: Sóng/ mang các chàng trai lên bờ/ gần bên cô gái ngồi đọc sách (trang 68); Đêm đông/ tôi nằm úp xuống/ tiếng lá bàng rụng (trang 106)…

Một số bài trong tập thơ diễn tả những cung bậc tình cảm con người, tình yêu, gia đình, lẽ sống… bằng bút pháp xây dựng hình ảnh độc đáo, điêu luyện. Đặc biệt, trong “Cánh trăng”, tác giả chuyển hóa những khái niệm thuộc lĩnh vực tâm lý, tâm trạng khó nắm bắt thành những hình tượng cụ thể để bạn đọc có thể hình dung, ước đoán được chúng bằng cảm xúc thơ. Sự cô đơn trong bài thơ sau đây cho thấy tác giả tạo ra một “dụng cụ” kỳ lạ để đo lường những điều tưởng chừng mơ hồ, bất khả: “Không ngồi trên cây nữa/ mang theo/ sự cô đơn” (trang 160).

“Tôi ngồi vào/ chiếc ghế trống/ và tôi trống không” (trang 118). Nhà văn Nhật Chiêu đã giải mã sâu sắc và rất tinh tế bài thơ này: “Nhìn thấy chiếc ghế trống. Định lấp đầy nó bằng cái đầy của mình. Không. Tất cả đều trống. Trống không, cả cái ghế và tôi. Đọc bài thơ mà rùng mình. Tôi rơi. Đúng là rơi. Rơi vào cái trống không của chính tôi. Và cứ thế mà rơi vào hư vô. Sắc – Không đã đi vào thơ ca của Đinh Trần Phương như thế. Rất tự nhiên. Và như thế là TUYỆT” (Và tôi trống không, trang 9).

Bài thơ “Cánh trăng” được Đinh Trần Phương ghi trên bìa sách là thơ haiku. Tôi cũng từng làm nhiều bài thơ với thể thức gần giống thơ haiku của Nhật Bản. Mỗi bài thơ của tôi gồm ba dòng, và có đặt tên bài. Theo cá nhân tôi, phần lớn bài trong tập thơ này của Đinh Trần Phương là thơ ba câu tự do, với ý tưởng gợi mở, không bắt buộc phải có từ chỉ mùa (kigo – quý ngữ). Như vậy, thơ ba câu tự do không cần tuân thủ niêm luật chặt chẽ như thơ haiku cổ điển. Vậy có nên gọi đó là thơ haiku? Do vậy, tôi muốn gọi những bài thơ trong “Cánh trăng” là thơ ba câu không đề, hoặc gọi đây là bài thơ liên khúc, có tên “Cánh trăng”.

Tập thơ đã khai mở thế giới thơ Đinh Trần Phương, nói chính xác hơn, những bài thơ ngắn và tối giản đã đánh dấu buổi “trình làng” ấn tượng, thành công của tác giả. Với nội lực sáng tạo mạnh mẽ cùng cảm xúc tươi mới tràn đầy, bạn yêu thơ cũng như tôi mong đợi thơ Đinh Trần Phương sớm được khai phá thêm những miền đất mới với đa dạng thủ pháp, và thể loại thơ khác.

 

Tập thơ “Cánh trăng” của Đinh Trần Phương góp phần làm phong phú, giàu có thêm thơ Việt đương đại.

 

 

Nhà thơ Mai Văn Phấn

 

.